Symbola critica ad grammaticos latinos: Dissertatio inauguralis...

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

at |http : //books . qooqle . com/

Digitized by

G

/^i^rvl r>

l

Digitized by

Google

Digitized by

Google

\

N

SYMBOLA CRITICA

AD

GRAMMATICOS LATINOS.

f 7 1 ^r"

DISSERTATIO ^
INAUGUIIALIS PHILOLeerrCA

QT7AM

CONSENSU ET AUCTORITATE

AMPLISSim PHILOSOPHORUM ORDINIS

ALMA LinERAfiUM UNIVERSITATE

GRTPHISWALDENSI

AD

SUMMOS IN PHILOSOPHIA HONORES

RITE CAPESSENDOS
AITEE DIEM VI. ISraN. OOTOB. ASnil 1IDCX3CLZXZ

H. XTT.

UNA CUM SENTENTIIS CONTROVERSIS

PUBLICE DEFENDET

80BIPT0B

HERMANNUS, KUMMROW

po:

ADVEESABIORUM PARTES SUSCIPIENT:

G. KNAAOE; ob. phil.

F. MONSTBB» sem. beo. phil. sob.

B. SnLotB, SEH. BEO. PHIL. 80D.

GRYPHISWALDIAE, MDCCCLXXX-

Digitized by

Google

Digitized by

Google

Index capitnm.

I. Q. Terentii Soauri fragmenta» quae apud posterioreB gramxnaticoB yel commentatores

auctoris nomine apposito senrata sunt, componuntur 1 — s

n. Quae ratio intercedat inter Diomedem et ChariBiumy Donatumy Saoerdotem^ et qua

latione ezBcribendi ubub sit DiomedoB 9 — 15

in. . Quot auotores DiomedoB secutuB Bit in capite 'de metaplaBmiB* (p. 440^ 27Bqq.). . 16 — 29
lY. Quot et quoB auctoreB DiomedeB oontaminayerit in oapite ''de Bchematibufl' (p. 443,

5 sqq.) 30 — 6 1

y. Qu. Terentii Scauri quae BuperBunt de metaplasmiB et de BchematibuB 52 — 56

408(10" DigitizedbyVnOOglC

Digitized by

Google

Cap. L

Q. Terentium Scaurum^), Hadriani temporibus grammaticum vel nobilissimum (GelL
Noct att. XI, 15, 3)*) et ipsius Hadriani grammaticum (lul. Gapitol. in Vero 2, 5), qui com-
mentarios in Plautum (cf. Ritschelii Parerg. 374 sqq.), in Vergilium (cf. Ribbeck. proll. in Verg.
171 sq.), in Horatii libros decem ^) composuit scripsitque de Caesellii erroribus, de orthographia
(Gr. lat. Vn, p. 11 sqq.), de litteris novis (Gr. lat 1. 1. 33, 11), etiam artem grammaticam
composuisse docent cum frustula apud Diomedem et Sergium (explanat. in Donati art) servata,
quae ex nuUo alio libro nisi ex 'arte' fluxisse possunt, tum constat diserto lulii Romani testi-
monio apud Gharisium p. 131, 1: 'Scaurus in arte grammatica' et p. 136, 16: ''inquit Scaurus
artis grammaticae libris'.

1) de Scauro nuper breviter diBputavit Keil Gr. lat. VII, p. 7 sq.

2) Scaurum etiam Baeculo quarto inter praeclaros grammaticos numeratum esse testatur Aubo-
niuB epist. (ad Ursulum grammat) 18, 25:

Ursule collega nobilis Harmonio,
Harmonio, quem Claranus, quem Scaurus et Asper,
Quem sibi conferret Varro priorque Crates.
cf. et Auson. praef. ad Syagr. v. 18:

et nomen grammatici merui,
Non tam grande quidem, quo gloria nostra subiret
Aemilium (sc. Asprum) aut Scaurum Berytiumque Probum.

3) cf. Zangemeister ''De Horatii vooibus sing.' p. 40 — 42, qui adstdpulante Birtio 1)e halieuticis
Ovidio poetae falso adscriptis' (p. 199 sq.) p. 42 reote statuit Scaurum non artem poetioam scripsisse,
sed in Horatii poemata omnia ita commentatum esse, ut singulis Horatii libris singulos commentarii
libros tribueret. etenim si duo sermonum libros, aingularem epodon, quattuor carminum, duo epistu-
larum et singularem de arte poetioa conputaveris, decem commentariorum in Horatium libros efflcies;
ac proinde decimus liber ad artem poeticam pertinebat, quam prioribus temporis non, ut postea, pone
carminum libros ante epodos aut post carmen saeculare ante sermones et epistulas (v. Bentl.' praef.
XYin sq.) collocatam fuisse, sed post epistulas consentaneum est'

1

Digitized by

Google

— 2 —

Huius artis, qua Scaorus de siugulis orationis partibus ceterisque rebus, quae ad artem
grammaticani pertinent, non longis et doctis disputationibus videtur disseruisse sed artigraphi
more modoque quam brevissime simplicissimeque res absolvisse, reliquias cum coUigere et ordi-
nare susceperim, hac occasione oblata ceterorum quoque Scauri scriptorum fragmenta com-
ponam.

L Commentaxii in Flauti fabulas.

1. Rufin. comm. in metra Terent. 6r. lat VI, 565, 1: Mensuram esse in fabulis Terentii
et Plauti et ceterorum comicorum et tragicorum dicunt bi: Cicero, Scaurus, Firmianus, Varro
e. q. s.

2. Rufin. 1. 1. 561, 2: Scaurus in eadem fabula (sc. in Pseudulo) sic: 'Nunc iam: iam
divisit in duas syliabas metri causa'^).

n. Commentarii in Ver^lium^).

3. Servius in Aen. 3, 484: Nec cedit honori: id est tanta dat munera, quanta merebatur
Ascanius; hoc enim est 'honori non cedere' parem esse meritis accipientis. Scaurus vero
lionore' legit et intellegit: honore non cedit Heleno, qui patri eius vel avo donaverat multa.

4 Schol. Veronens. in Aen. 4, 146 (p. 93, 10 K): Scaurus: Cretes, quia responso ac-
cepto ex insula Greta profecti esse et ducem secuti Delphum Phocidam tenuisse dicuntur atque
ab eo se Delphos nominasse, ut Phalarchus fPhylarchus' coniecit Keil) ait.

5. ibid. in Aen. 5, 95 (p. 95, 1 K): Incertus geniumne loci. Scaurus: erudite, nam

ait ex medullis corporum anguis nasci, ut equorum et boum et vitulorum apes danti

qui eos in monumentis defodibant.

m. Commentaxii in Horatinm.

6. Porphyrio in Hor. sat. II, 5, 92: stes capite obstipo: tristi ac severo. Scaurus 'in-
clinato' dicit

4) haeo adnotatio secundam Eitschelium 1. I. 376 ad unam pertinet e quatuor Pseudali loois
hisoe: 1, 1» 116; 1, 5, 82; 1, b, 133; 1, 5, 144. — quod autem E. etiam Rufini verba praecedentia
Scauro tribait, interpolata yeterum editionum lectione usus est. cf. Eeilii adnot crit. ad Bufin. L I.
et Gr. lat. VII, 7.

5) de indastria inter fragmenta non recepi looum lacunoBum Schol. Yeronens. in Aen. 12, 684
(p. 107, 19 E): 'ita erumin — sus dicam — Scauru — oppu — '; neque Eibbeckio, qui in sohol.
BemenBi ad Yerg. eclog. 8, 65: Verbenas genus herbae castissimae vel ex loeo saneio sumptae^ ut
Terentias et lunilius dicunt' Terentium intellegendum OBse Scaurum nostrum ooniecit (proU. p. 172),
aBsentiri poBSum, cum explioatio illa haasta sit ez Terentii Andr. lY, 3, 1 1 : W ara kine sume verbenas
iibi\ cf. Hagen Schol. Bem. adnot. crit ad 1. 1.

Digitized by

Google

7. Charisius (=» I. Bomanus) p. 202, 26: Impariter' Horatius epistolarum (II, 3, 75):

versibus impariter iunctis;
ubi Q. Terentius Scaurus in commentariis in artem poeticam libro X ''adverbium' inquit
'figuravif ®).

8. Charis. (= I. Romanus) p. 210, 19. Primus pro in primis, ut Maro (Aen. 1, 1):

Troiae qui primus ab oris;
ubi Q. Terentius Scaurus commentariis in artem poeticam libro X 'non qui ante omnes^
inquit ''sed ante quem nemo est'^) et addit ''quo genere plures primi accipi possunt'.

IV. Be Caesellii erroribus^).

9. Gellius N. A. XI, 15, 1: Laberius in I^acu Averno mulierem amantem, verbo inusita-
tius ficto, 'amorabundam' dixit id verbum Gaesellius Yindex in commentario lectionum anti*
quarum ea figura scriptum dixit, qua 'ludibunda', ndibunda' et 'errabunda' dicitur ludens et ri-
dens et errans. Terentius autem Scaurus divi Hadriani temporibus grammaticus vel nobilis-
simus inter illa, quae de Gaeselli erroribus composuit, in hoc quoque verbo errasse
eum scripsit, quod idem esse putaverit 'ludens' et 'ludibunda', 'ridens' et 'ridibunda', 'errans' et
'errabunda'. nam ludibunda, inquit, et ridibunda et errabunda ea dicitur, quae ludentem vel
ridentem vel errantem agit aut simulat.

V. (Be rebus per epistulam quaesitis} ^).

10. Gharis. (= I. Romanus) p. 209, 12: 'Obiter' divus Hadrianus sermonuml quaerit
an Latinum sit, ''quamquam' inquit ''apud Laberium haec vox esse dicatur', et cum Scaurus
Latinum esse neget, addit quia veteres 'eadem' soliti sint dicere non addentes 'via', ut sit xara
eXlsixpiv^ ut Plautus (Bacch. 1, 1, 15), inquit, 'eadem bibes, eadem tibi dedero savium'. quam-
quam divus Augustus reprehendens Ti. Glaudium ita loquitur: 'scribis enim perviam avrt tov

6) cf. A. KiesBlingii '^De personis Horatianis commentationem' (ind. lect Qryphiswald. a. 1880^
p. 10. adnot 12, ubi Scauri explicatione ''adyerbium figurayit' collata cam Forphyrionis interpretatione
'^inparibus' conicit ea quae apud Forph. ad A. F. 1 Keoptolemi Fariani auctoritate prolata sunt, for-
tasse ex Scauri commentariorum decimo in artem poetioam repetita esse.

• 7) cf. SeryiuB in Aen. 1, 1 : ''primus non ante quem nemo, sed post quem nullus.'

8) utrum Scaurus de Caesellii erroribus totum librum yel libellum conscripserit an per litteras
(vide sequentem adnotationem) de his rebus egerit, discemere mihi non contigit.

9) has res, de quibus frg. 10 et 11 disseritur, per litteras ab Hadriano eiusque grammatico
tractatas esse suo iure suspicatur Eiesslingius conferens Spart. liadr. 15, 11: ''cum his ipsis professo-
ribus et philosophis libris vel carminibus invioem editis saepe certayit'. sequitur narratio de Fayorino
qui, ''cum yerbum eius quondam ab Hadriano reprehensum esset', male prinoipi oesserit inscriptio-
nem vero mihi finxi ad Yalgii ''de rebus per epistulam quaesitis'. cf. Charis. 108, 28 et 135, 23.

1*

Digitized by

Google

— 4 —

obiter'. sed divus Hadrianas ''tametsi' inquit 'Aagustus non pereruditus homo fderit, ut id ad-
verbiam non usa potius quam lectione protulerit'.

11. Prisdanus p. 547, 2: ''ambio' ab W compositum solum mutavit paenultimam e in i;
itaque in 'io' quidem desinentium regulam servavit in participio et in supino, quippe producta
paenultima, ambltus amblta ambltum, in nomine autem sive vocabulo rei, differentiae causa in
'eo' terminantium regulam servans, corripnit paenultimam ambltus — ut Ovidius in I metamor-
phoseon (v. 37):

lussit et ambitae circumdare litora terrae,
Lucanus in I (v. 179):

letalisque ambitus urbi
Annua venali referens certamina campo;
quamvis Scaurus in utroque similem esse tenorem putavit sed Velius Geler respondens
Hadriano imperatori per epistulam de hoc interroganti declinatione et tenore ''am-
bitus' nomen a participio ostendit discemi, quod usu quoque, ut ostendimus, confirmatur.

Quod ad Scauri libellos ''de orthographia' et 'de litteris novis' pertinet, huius
frustula nobis servata sunt nulla^<^), illius fragmentum haud exiguum optime editum habes a
Eeilio 6r. lat. VII, p. 11 sqq. quamquam de hoc libello mihi hic non disputandum est, tamen
de iis quae ei addita sunt (p. 29, 3 sqq.), breviter disserere opus est

Clausulam enim libri de orthographia hanc: 'Haec sunt quae urgenti tempore complecti
tibi in praesentia potui, siquid exemplis defecerit vel quaestionibus, subiungetur.
. nam quod ad rem maxime pertinet, regulam vides', sequuntur nonnulla quibus agitur de ad-
verbio temporis 'cum', de adverbiis vel praepositionibus localibus, de i et ei litteris, de apicibus
litterarum. cui expositioni imposita est altera clausula: ^Brevitatem huius libelli' e. q. s. p. 33,
11 — 13. haec igitur omnia non tam Varroni quam Scauro, illum secuto, deberi contra Usene-
rum (mus. Rhen. XXIV, p. 94 sqq.) docuit Keilius Gr. lat VII, 9 sq. sed quod ei illa non ex
libro 'de orthographia', sed ex alio (ex arte^ grammatica?) videntur petita esse, non opus est
de alio Scauri libro cogitare, cum hunc grammaticum ipsum non minus quam excerptorem eius
libello 'de orthographia' singulas quaestiones addidisse eluceat, ni fallor, ex prioris clausulae
verbis 'siquid exemplis defecerit vel quaestionibus, subiungetur' ^ ^ ).

10) Tnentio fit semel Gr. lat. YII, p. 33, 11 : ''fiTeyitatem huius libelli (''de orthographia'), si tibi
videbitur, adglutinabis ei quem de litteris novis habes a me aooeptumy quod ipse feci, quia huiuB
pusilHtas sub ipso decentius prodire quam per se censeri poterat' — Brambach '^Neugestaltung der
lat Orthographie' p. 49 : ''Was litterae novae sind, weiss ich nicht Vielleicht beruht dieser Titel nur
auf Missverstandniss einer Abkiirzung; Scaurus schrieb wol: quem de litteris noYissvne habes a me
acceptum'. sed probabilius est, quod de novis litteris Claudii imperatoris cogitandum esse coniecit
Sergkius.

11) quae vero a Keilio p. 34, 6 sqq. ex codice Farisino addita sunt, eorum pars (34, 5 — 21)

Digitized by

Google

Quibus interpositiB nonc sequantur Scauri

VL Artis grammaticae reliqoiae^

12. Ars est cuiusque rei scientia usu vel traditione suscepta. Be mrto.

13. Littera est Tocis eius quae scribi potest forma. elementum est minima vis et Beutteraet
indivisibilis materia vocis articulatae vel uniuscuiusque rei initium, a quo sumitur incrementum •^•^^*<>-
et in quod resolvitur.

14. Oratio est ore missa et per dictiones ordinata pronuntiatio. oratio autem videtur Be oratione.
dicta quasi oris ratio vel a Graeca origine, anb %ov oaQi^eiVy hoc est sermocinari. unde Homerus

(L. 10, 128): oaQi^evov aXlT^loiaiv.

15. Diomed. p. 300, 26: Partes orationis sunt octo, nomen pronomen verbum parti- Be partiimB
cipium adverbium coniunctio praepositio interiectio; Scauro videtur et appellatio. oratioiiis.

16. Diomed. 320, 14: Scaurus dissentit; separat enim a nomine appellationem et voca- De nomiiie,
bulum. et est horum trina definitio talis: nomen est quo deus aut homo propria dumtaxat »PP«Ua^<"^^

Toeabnlo.

discriminatione enimtiatur, cum dicitur ille lupiter, hic ApoIIo, item Cato iste, hic Brutus. ap-
pellatio quoque est communis similium rerum enuntiatio specie nominis, ut homo vir femina
mancipium leo taurus. hoc enim animo auribusque audientis adfertur animalium esse quidem
duo tantum genera, sed sine speciali discriminatione. nam nec quis homo nec quis vir nec
quae femina nec quod mancipium nec qualis leo taurusve est definitur. appellationi accidunt
eadem ferequae et nomini. item vocabulum est quo res inanimales vods significatione specie

male excerpta est ex iis quae apud Scaurum de adverbiis localibus, ex in ad ab, exposita sunt (p. 29, 3
— 30, 17), pars (p. 31, 1 — 6) utrum Scauriana sit necne dici nequit.

12. Serg. expl. in Donat. 486, 9: Scaurus vero hinc coepit: ars . . . suscepta. cf. Seryii
comm. in Don. p. 406, 2 sq. Diomed. 421, 4. Audacis excerpt. Gr. lat VII, p. 320, 6; ibid. Keilii adnot

13. Diomed. 421, 16: Scaurus sic eam definit: littera .... reeolvitur. cf. Serg. expl. p. 535, 3:
'inter principium et initium hoc interest: principium est prima pars libri, ut (Verg. A. 1, 1) — , initium autem
aliqua pars incipiens a multis modis. unde Scaurus '^initium a quo sumitur incrementum':
a persona initium, ut (Verg. A. 12, 653) — , a potestate personae, ut (Verg. A. 1, 65) — , ab excla-
matione, ut (Verg. A. 4, 590) — , a tempore, ut (Verg. A. 2, 268) — , et (A. 3, 147) — , a loco, ut
(Verg. A. 1, 530) — , a similitudine , ut (Verg. A. 1, 430) — , a cohortatione, ut (Verg. A. 9, 36) — ,
a depreoatione, ut (Verg. A. 10, 524) — et similia.' — of. et Serg. expl. 487, 15. Mar. Victorin. p. 4,
26. Audacis excerpt p. 321, 14 ibique Keilii adnot.

14. Diomed. 300, 19: Scaurus sic, oratio .... ikXiiXoufiv. cf. ChariB. p. 152, 11. Anonym.
Or. lat. I, 533, 2. Dosith. Gr. lat. VII, 389, 8 sq.

15. cf. Anonym. Gr. lat I, 533, 3: Orationis partes sunt octo, nomen pronomen verbum ad-
verbium participium praepositio ooniunctio interiectio; quibusdam yidetur et appellatio.

.16. of. Donat. 373,5: nomen uniuB hominis, appeUatio multorum, yocabulum rerum est. —
Anonym. 1. 1. 533, 9: nomen dicitur, quod .... M^a to ovofia.

Digitized by

Google

pronominA.

nominis enuntiamus, ut arbor lapis herba toga et his similia. vocabulo accidunt eadem quae
appellationi. nomen autem dicitur, quod unamquamque rem monstret ac notet, quasi notamen
media syllaba per syncopen subtracta, tbI a Oraeca origine /ra^a to ovo^a.
Bo^MM 17. (Qaarto modo iMrofertur septimus casus), cam Latinum eloquium in quodam verbo

^ ^' deficit, velut in illo onoq ovarigj oi^roiv oiaiiv. dicimus enim sic 'nuUo timore hostium castra
inrupit', 'nulla spe per vim (Anonym. Gr. lat. I, 535, 3; rerum: Diomed.) potiundi vallo fossaque
moenia circumdat', nullis custodibus palladium ereptum est', 'nullis insidiis palam victus est
hostis'.
Be 18. Charis. (=» I. Romanus) 136, 15: Meus mei meo meum mi a roeo. femininam

''mea' ut 'Belena' declinabitur, inquit Scaurus artis grammaticae libris additque, quia vocativus
singularis generis masculini multos dissidentes etiam nunc generat, o mi an o meus facere
debeat.

19. Gharis. (»» I. R.) 133, 1: Improeum. nam ita Scaurus in arte grammatica dispu-
tavit antiquos im ques hunc eundem significare cousuesse et declinari ita: is eius ei eum vel
im, numero plurali is, ut est locutus Pacuvius in Medo:

ques sunt is? Ignoti nescio ques.
Be Terbo. 20. Serg. expl. 552, 31: Plerique docent et conexionem esse in declinatione verborum,

quam Donatus siluit vel Scaurus.
De adyerbio. 21. Adverbium est modus rei dictionis ipsa pronuntiatione definitus, utrecte diligenter

optime. adverbium dicitur ideo, quoniam ad verbi tendit in eadem sententia conspirationem, ut
recte dixisti, diligenter fecisti, optime legisti. adverbio haec iuncta sunt discrimina generalia
tria, forma modus finitio. forma continet aut simplicem aut compositam; modus continet quan-
titatem, ut plus minus; finitio continet summam. adverbia aut suae sunt positionis aut ab aliis
partibus orationis trahuntur. per se nascuntur, ut nuper. haec quae ab aliis transeunt varias
habent formas. a nomine proprio ducuntur, ut TuIIius TuIIiane; alia a pronomine, ut meatim
tuatim; item a verbo, ut cursim; item a nomine et verbo, ut pedetemptim; alia a participio,
ut indulgens indulgenter; item a nomine appellativo, ut docilis dociliter; alia a vocabulo, ut

17. Diomed. 317, 84: Beptimus vero caBns his praepoBitionibus quae ablativo casui conTeniunt
subtractis profertur modis quattuor. primo — secundo — tertio — quarto, ut Scaurus retulit
cum Latinum .... hostis. ubique enim defioit Latinus sermo, scilioet ideo, quoniam duo ablativi
nominales sunt copulati. quod si unus eorum participialis sit, non defidt Latinus sermo, sed plenus
est, ut supra relatum est '^ducente dea elapsus est Aeneas' et cetera quae seoundo modo ezposuimus,
sss Dosith. 394, 1 sqq. et Anonym. 1. 1. 534, 25 sqq. sed apud Anonymum pro Scauro potius Asprus
quarti huius modi auctor fertux. et Aspri nomen probat DiomediB immemor Bergkius Beitr. z. lat.
Grammatik I, 11.

20. Diomed. 403, 20: Scaurus ita definit: adverbium .... oolligantor.

Digitized by

Google

— 7 —

ostium ostiatim. yenim ne has qoidem varietates omnes persequendas putarim, satis est po*
auisse aliquas, per quas et ceterae colligantur.

22. Serg. expl. 560, 19: Scaurus hoc ordine posuit coniunctiones copulativas: et at Be
atque immo ast ac; disiunctivas sic: aut ve vel nec neque; expletivas Scaurus sic posuit: qui- ^^ ^'
dem equidem quoque autem tamen porro; causales: si etsi etiamsi tam tametsi siquidem quando
quandoquidem quin quinetiam sinetiam sive seu sin nam namque ni nisi nisisi enim etenim sed
praeterea quamobrem praesertim quam quamvis proinde saltim videlicet item itemque ceterum
alioquin propterea sane. Scaurus rationales sic posuit: ergo igitur ita itaque enimvero quia qua
quapropter quippe quoniam quoniamquidem ideo idcirco scilicet quatenus. figura est in con-
iunctionibus, qua apparet, utrum simplices sint coniunctiones an compositae: simplices, ut quo-

niam ; compositae, quoniamquidem quandoquidem. ordo est in coniunctionibus, quo apparet quae
praeponi tantum possit, ut nam equidem igitur; quae subiungi tantum, ut enim que autem; quae
praeponi et subiungi, ut et. quaedam autem coniunctiones, ita ut praepositiones, cum adverbiis
confunduntur, quando enim ante post.

23. Serg. expl. 562, 1: Scaurus praepositiones accusativi casus sic posuit: per apud ne
adversus uls ad usque pone supra contra cis citra ultra subtus prope iuxta circum ob ante^'**^®"**^*^®*
secundum praeter propter intra circa extra post inter erga clam trans penes, ut per bominem,

apud grammaticum, adversus leges, uls provinciam, ad amicum, usque Romam, pone fores, supra
regem, contra ius, cis Galliam, citra sedem, ultra familiam, subtus iugum, prope finem, iuxta
montem, circum portum, ob iniuriam, ante aedem, secundum mare, praeter spem, propter aquam,
intra^annum, circa rationem, extra hortum, post annum, inter domos, erga rem publicam, trans
fluvium, secus portum, clam uxorem. ablativi casus sunt hae: a ab abs de e ex pro prae
cum sine tenus coram palam, ut a solo, ab urbe, de domo, e villa, ex ordine, pro iure, prae
virtute, cum socio, sine fine, tenus crure, coram patre, palam filio. in autem et sub et subter
utrique pariter casui serviunt, cum in loco significare velimus, ablativo; cum in locum, accusa-
tivo, ut 'in foro sum' et 'in forum eo', 'sub tecto sum' et 'sub tectum fugio'.

24. Hypozeuxis est figura superiori (i. e. zeugmati) contraria, ubi diversa verba sin- ne
gulis iunguntur. ■chematibii..

25. Diomed. 449, 26: Macrologia est oratio sine cultu nimium longa. Scaurusita ne vitus
definit: longa descriptione producta sententia', ut est (Verg. A. 12, 113) e. q. s. «atioiiu.

26. Tropus est modus ornatae orationis et dictio translata a propria significatiene ad ne tropif.
non propriam decoris aut necessitatis aut cultus aut emphaseos gratia.

24. Diomed. 444, 29 : hjpozeuzis est, ut Soaarus ait, figura .... iunguiitar. of. infra cap. Y.
26. Diomed. 456, 27: Tropus est, ut ait ScauraB, modus . . . gratia. cf. Donat. 399, 13 sq. et

Gharis. 272, 2 sq.

Digitized by

Google

— 8 —

Hae sunt reliquiae, quae Scauri nomine adscripto apud posteriores grammaticos nobis
servatae sunt non spemendum accederet auctarium, si comprobari posset, quod suspicatur
KeiUus Gr. lat Vn, 319 Audacis 'de Scauri et Palladii libris excerpta' magnam partem exTe-
rentii Scauri arte originem ducere. qua de re ego quidem valde dubito. nam primum quidem quod
tribus locis apud Audacem vestigia Scauri doctrinae inveniuntur, p. 320, 5 'Ars quid est? Rei
cuiusque scientia ad utilitatem delectationemque tendentis usu vel ratione comprehensa' (cf.
frg. 12), p. 321, 14: "Elementum quid est? Unius cuiusque rei initium, a quo sumitur incre-
mentum et in quod resolvitur (cf. fr. 13), p. 324, 8: 'Oratio quid est? Sermo contextus ....
Unde dicta oratio? Quasi oris ratio, cui accidit clausula (cf. fr. 14): hinc nequaquam sequitur
Scaurum fuisse Audacis auctorem. immo vero ultimo loco plane demonstratur Scaurum non
fuisse auctorem Audacis. examines enim, quaeso, haec:

Audax p. 324, 8: 'Oratio quid est? Sermo contextus ad clausulam tendens per argu-
menta narrationis. Unde dicta oratio? Quasi oris ratio cui accidit clausula. Clausula quid
est? Compositio verborum plausibili structura ad exitum terminata.' Victorin. 6r. lat. VI
p. 192, 2: 'Oratio quid est? Contextus sermo ad clausulam tendens. Unde dicta oratio? Quasi
oris ratio. — Clausula quid est? Compositio verborum plausibilis structurae exitu terminata.'
Diomed. p. 300, 19 (duabus orationis definitionibus prolatis pergit): 'Scaurus sic: oratio est
ore missa et per dictiones ordinata pronuntiatio. oratio autem videtur dicta quasi oris ratio
vel a Graeca origine' . ... tum sequitur nuUa coniunctione interposita definitio (= Aud. et Vict)
quarta: 'Oratio est sermo contextus ad clausulam tendens. clausula est compositio verborum
plausibilis structurae exitu terminata.'

Vides igitur Audacis et Victorini definitiones non tam Scauro quam illi grammatico de-
beri, cuius definitionem Diomedes quarto posuit loco; Diomedem vero etiam hanc quartam de-
finitionem ex Scauri 'arte' sumpsisse, id quod Keilius 1. 1. videtur putare, a verisimili prorsus
abhorret. adde quod Victorinus et Audax cum Diomede permultis locis, quibus Scaurus non
commemoratur, consentiunt, dissentiunt plerumque, ubi Scaurus auctor nominatur.

Quae cum ita sint, nulla est causa, cur Keilii sententia probata consensum, quem inter
Diomedem, Audacem, Victorinum invenimus, ad Scauri artem grammaticam, communem quasi
fontem, referendum esse putemus. quod vero Audax se Scauri et Palladii libros excerpsisse
inscriptione libri testatur, hoc nullius est momenti. nam sicut Keilius Gr. lat VII, 319 Palladii
nomine instituta artium Probi significari probabiliter conicit, Scauri quoque nomine non con-
fidere iam per se aequum est ^'). sed longe ampliora Scauri 'artis' supplementa ex largis copiis
artigraphorum eruenda esse et erui posse infra explicabimus.

12) adde, quod grammaticoTum nomina apud posteriores interdum permutata esse constaty ut
Frobus nominatur pro Diomede, pro Gharisio CominianuB. cf. Steup ''de Frobis grammaticiB' p. 177 sqq.
et Hagen Anecdot. Helvet p. GLY et GLXII.

Digitized by

Google

— 9 —

Cap. n.

Quoniam vidimus Scauri reliquias haud exiguas imprimis apud Diomedem Sergiumque
servatas esse, ut duobus his artigraphis artem illius grammaticam praesto fiiisse probabile
sit ^ ^), aliis quoque locis ab iisdem grammaticis Scauri doctrinam, nomine auctoris non apposito,
exhiberi proclivis est suspicio. quam suspicionem non vanam esse ostendam tractanda ea Dio-
medis operis parte, qua de metaplasmis schematibusque agitur (p. 440, 27 sqq.).

Sed priusquam ad propositum nostrum accedamus, non supervacaneum est primum paucis
explicare, quae ratio intercedat inter Diomedem et Charisium, Donatum, Sacerdotem — qui
grammatici in unaquaque fere parte disputatiunculae nostrae adhibendi erunt — , deinde breviter
exponere, qua ratione in libris auctorum suorum exscribendis usus sit Diomedes.

Ac primum quidem consensum, quem inter Charisium et Diomedem saepe iuveniri
constat, non inde ortum esse, quod alter alterius 'arte' usus sit, sed quod uterque ex iisdem
fontibus doctrinam suam derivavit, docet Keilius 6r. lat. I, p. XLIX sqq.; neque minus certum,
quod idem K. 1. 1. grammaticos, quos uterque secutus est, Remmium Palaemonem et Cominianum
fuisse statuit^^), etiamsi non omnia, quae Diomedi cum Charisio communia sunt, ideo duobus
solis illis grammaticis vindicanda esse credendum est. sed ne in hanc rem accuratius inquira-
mus, monere liceat apud Charisium compluria exstare, quae quamquam pari modo iisdemque
verbis, interdum aliis interpositis, apud Diomedem iterantur^*^), tamen a nullo virorum docto-
rum, qui Charisii fontibus eruendis operam dederunt^®), Palaemoni vel Cominiano adscripta
sunt. ac ne ego quidem, quamquam Cominiano paulo plura quam Schottmuellerus ei tribuit
adiudicanda esse mihi persuasum est, perspicio, quo iure ea omnia duobus illis grammaticis
vindicari possint

13) ChariBittm Scauri libros inspexisse et exscripBiBBe ChriBtius (Fhilolog. XViil, p. 127) pro-
pterea mihi non perBuasity quod ChariBius ubicunque Scaurum nominat auctorem, secutus est lulium
Eomanum.

14) cf. Charis. 225, 5 sqq. et Diomed. 415, 16 sqq.

„ 175,29sq.; 176,7—177,8 et Di. 347, 37—348, 30.
„ 177, 9—178, 4 „ „ 348, 36—349, 23.

„ 178, 5—33 „ „ 350, 14—351, 8.

15) ut Charis. 148, 15—150, 20 cf. Diomed. 303, 81—308, 1.

„ 292, lesqq. „ „ 311, 3 sqq.

„ 11, 9sqq. „ „ 427, 4 sqq. 485, 22 sqq.

16) ut Schottmuellerus ''de C. Flinii Secundi libris gram.' Bonn 1858. Christius in Fhilolog.
Xyin p. 119 sqq. Morawskius ''Quaestionum Charis. specimen (Herm. XI p. 339 sqq.).

2

Digitized by

Google

— 10 —

Etiam de coDsensu, qui inter Diomedem et Donatum reperitur, Keilius 6r. lat. IV,
p. XL sq., ubi correxit falsam quam 1. 1. I, p. LVI protulerat seDtentiam, recte disputavit utrum-
que ab eodem antiquiore auctore tamquam communi fonte doctrinam suam derivasse.

Neque Sacerdotis artem a Diomede exscriptam esse certo firmari potest argumento.
nam ex nobili illo loco, Diomed. p. 318, 7, ubi ad casum septimum illustrandum cum alia exempla
proferuntur tum hoc legitur: 'studente sacerdote diflFerentia inventa est . . . . OTiovddl^ovTos
leQicjg ij diaq)oqa rjvqidr^, etiamsi cum Lachmanno (in Lucret. p. 18) de Sacerdote grammatico
cogitandum est^^), Diomedem tamen ipsum huius grammatici artem exscripsisse nequaquam
sequitur, immo vero illud "^ieqimg satis docet Diomedi Sacerdotem prorsus ignotum fuisse; neque
Eeilii sententiae, Diomedem et reliquos grammaticos, cum Sacerdotis nomen in exemplo ponant,
se libros eius usurpasse indicare (Gr. lat. VI, 425), adsentiri possum, cum ne apud Dositheum
quidem, cuius in arte Sacerdotis nomen ter in exemplum vocatur, ullus exstet locus, quo huius
grammatici auctoritas plane evincatur. quidni Sacerdotis nomen ad posteriores artigraphos po-
tuit pervenire per fontem derivatum? quae sententia nunc quidem Keilio quoque videtur probari,
qui dicit 6r. lat. VII, 369: 'habuit autem Dositheus eum librum, quem post Sacerdotem
grammaticum esse ex nomine eius ter in exemplo posito cognoscitur, in hanc formam re-
dactum' e. q. s.

Quod ad exscribendi rationem, qua Diomedes usus est, pertinet^^), eum auctorum
verba non mutasse sed integra transcripsisse apparet ex iis locis, quibus ad verbum conspirat
cum aliis qui iisdem fontibus usi sunt artigraphis, velut:

p. 317, 25—318, 22 cf. Dosith. 392, 10—394, 7 ^») et Anonym. 6r. lat I, 534, 22—535, 8.

17) of. DoBith. Gr. lat. VII, 392, 10 sqq. et Anonym. Gr. lat. I, 534, 22 sqq., quorum uterque
exhibet: "^studente Sacerdote . .. aTtovda^ovTog £a)iiQ6 coTog\ cf. et Sacerd. Gr. lat. VI, 447, 18:
'"Sacerdote docente*. — sententiam vero quam protulit Wentzelius 'Symb. crit. Vratisl.' 1858, p. 37,
M. Plotium Sacerdotem revera parentem esse septimi casus, reiciendam esse apparet ex Quintil.
I, 4, 26.

18) in universum enim monendum est grammaticos quarti saeculi in componendis Wtibus'
plerumque ex compluribus fontibus hausisse, sive ita ut deinceps auctores exscriberent, velut Charisius
(p. 147, 17 sqq. 180, 27 sqq.), sive ut complures commentarios contaminarent, id quod in Diomedem
cadere mox elucebit. etiam ab Anonymo Gr. lat I, 533 sqq. diversos compilatos esse auctores de-
monstratur duplici de gradibus comparationum tractatu (cf. p. 536, 18 — 537, 14 et 555, 30 — 557, 2);
nam etiamsi Christio (Fhilolog. XVIII p. 138 sq.) uterque horum locorum ex eodem libro (Cominiani)
videtur fluxisse, tamen unusquisque qui hos locos accuratius contulerit, doctrinam alterius ab alterius
differre facile intelleget. — apud alios vero artigraphos, velut apud Donatum, plures fontes non ita
discerni possunt, sed omnia uno velut tenore exhibentur.

19) de Dositheo et de ratione, quae inter eum et Diomedem interoedit, cf. Keilii praefat. Gr.
lat. VII, 367 Bqq., ubi docet l)ositheum neque ex Charisii vel Diomedis libris neque ex Bob. ex-
cerptis ea, quae cum his consentiunt, petivisBe, sed ea omnia . . . ex antiquiore fonte hausta esse.'

Digitized by

Google

— 11 —

p. 392, 1—395, 10 cf. Charis. 226, 11—229, 2 et Dosith. 418, 23—422, 6.

p. 435, 22— 436, 8 cf. „ 16,5—23.

p. 411, 14-415, 11 cf. Dosith. 414, 16—417, 20.

p. 417, 2— 418, 32 cf. „ 422,7—424,4.

Deinde Diomedem compluriura graramaticorum commentarios in unum quasi corpus con-
fiasse neque, ut Charisius, deinceps eos exscripsisse luculentissime patet ex iis quae p. 415, 12
—416, 31 de coniunctione disputantur, ubi praeter pauca aliunde adscita praecipue duorum
auctorum vestigia perspicua elucent, quos deinceps Charisius exscripsit (p. 224, 24 sqq. et 225,
5 sqq.). quod quomodo se habeat, quo facilius intellegatur, disputationes Diomedis et duorum
Charisii auctorum, quorum prior est Cominianus *» ®), alter Palaemon**), componam.

Falaemon (Gharis. 225, 5 sqq.):

Palaemon autem ita defi-
nit (coniunctio est pars ora-
tionis conectens ordinans-
que sententiam) **). con-
iunctionum quaedam sunt
principales, aliae subse-
quentes, aliae mediae, qui-
bus utralibet parte positis
sine vitio coniungitur ora-
tio. principalis igitur est
coniunctio ''sed', velut "^sed

Diomedes 415, 12—416, 31:

CoDiunctio est pars orationis
indeclinabilis copulans sermonem
et coniuDgens vim et ordiaem
partium orationis **). nam ob
hoc meruit nomen, quia pro vin-
culo interpooitur oratiooi. laxa-
tum enim et diffusum sermonem
more catenae interposita devincit.
Palaemon eam ita definit:
coniunctio est pars oratio-
nis conectens ordinansque
sententiam. coniunctionum
quaedam sunt principales,
aliae subsequentes, aliae
mediae, quibus utralibet
parte positis sinevitio con-
iungitur oratio. principa-
lis est coniunctio "^sed', ut
(Verg. A. 6, 531): 'sed te . . .

Cominianus (Char. 224, 24 sqq.):

Coniunctio est pars orationis ne-
ctens ordinansque sententiam.

20) cf. Charis. 224, 24: 'De coniunctione, ut ait Cominianus.'

21) cf. Charis. 225, 5: ''Palaemon ita definit'. quod Palaemonis doctrinae nonnulla addita sunt
Pliniana, de hac re contra Schottm. verum docuit Morawskius (Herm. XI, 352), sicut et Keil. Gr. lat.
V, 334. Christ Philolog. XVIII, 120 sqq. Brambach Orthogr. p. 29. Birt. in Mus. Rhen. n. s.
vol. 34, p. 25; alii.

22) haec definitio a Ch. omissa est, quod paulo ante (224, 24) eandem protulerat auctore Co-
miniano. cf. et Dionys. Thr. p. 642, 22 et Schoemanni '^Die Lehre v. d. Eedeth.' p. 212.

23) cf. Schoemannum 1. 1. p. 213 et Christ 1. 1. p. 129 sq.

2*

Digitized by

Google

12

Palaemon:

te . . . vioiasim', ut ait Ver-
giliuB (A. 6, 531); ille enim
ordo ubi postponitur poe-
ticus est per «vaaT^o^^v
factus, '^ipsa sed in somnis
... (Verg. A. 1, 363), 'fled ipea'.
BubsequenB est 'que', me-
dia est 'etiam'. habent etiam
figuras coniunctiones, quia sunt
aut simplices aut compositae;
simplices, ut nam, compositae,
ut namque. cum est igitur de
figura et ordine dictum, inspicia-
mus nunc, quae sint poteBtatea.

et Bunt hae copulatiyae: que et
porro quidem quoque atque etiam
ac item autem yero. 225, 26:
disiungendi Bunt hae Siaj^tvKunol:
ye yel an ne aut neque neu
nec neye.

225, 17: cauBaleBhae: nam enim
quia quoniam eo ideo quod
idcirco piropter causa gra-
tiaergo. hae enim, ubi cau-
8a redditur rerum, coniun-
gere orationem Bolent, ye-
lut ita: ^non dedit, quoniam
non habuit'.

ratiocinatiyae hae avUo/»-
cnKol :

BiomedeB:

yiciBBim'; nam ille ordo
ubipostponitur poeticuBeBt
per anaBtrophen factus, ''ipBa
Bed in Bomnis ].u.y. c' (Verg.
A. 1,353). subBequeuB est
'que', media est '^etiam'. eon-
iunctioni accidunt Jigura ordo po-
testas, Jigura est qua apparet,
aut simpiex sit, ut nam, aut
vompositay ut namque. ordo
coniunctionum triplici genere ser-
vandus est, quo apparet, utrum
praepositiya sit, ut nam, an sub-
iunctiya, ut que^ vel quae prae-
poni et subiungi possit, ut itaque
namque. potestas coniunetionum
in quinque distrihula species di-
viditur. sunt enim copuiativae dis-
iunctivae expletivae causaies ratio-
nales, copulativae hae: et que
ac at ast atque; disiunctivae : aut
ve vei necneque anne neu neye;
expietivae: quidem equidem quo-
que autem tamen porro profecto
deinde saltem nimirum yero; cau-
saies: si, etsi, etiamsi, si etiam,
sitamen, tamen si, siquidemy
quando, quandoquidem, quin, quin
etiam, sin, sin etiam, sin autem,
seu, sive, nam, namque, ni, nisi,
nisi si, praeterea, enim, et-
enim, sed, quia, quoniam,
eo, ideo, idcirco, propter
causa, gratia. hae, ubi cau-
sa redditur rerum, coniun-
gere orationem solent ita,
''non dedit, quia non ha-
buit*.
ratiocinatiyae:

sed quamobrem praesertim

GominianuB :

con-
iunctioni accidunt Jigura ordo po^
testas. Jigura est qua appeilatur
{apparetT) aut simpiex, ut qui'
dan, aut composita, ut equidem,
ordo est, quo apparet, quae prae-
poni tantum possit, ut at; quae
subiungi tantum possit, ut que;
quae praeponi et subiungi, ut
etiam,

potestas coniunctionum
in quinque species dividitur,

sunt enim copulativae dis^
iunctivae e^ietivae eausaies ratio-
naies, copuialivae: et que at ast
ac atque; disiunctivae: aut ve vei
ne nec neque;

expietivae: quidem equidem qtuH
que autem tamen porro.

cau-
saies akioloyiKoi: si etsi tametsi
siquidem quando quandoquidem
quin, quin etiam, sin seu sive nam
namque ne ni nisi nisisi prae^
terea.

rationaies :

quamobrem praesertim

Digitized by

Google

— 13 —

Palaemon:

quare quapropter igitur ergo
itaque

quando
grayi accentu, quatenus quo-
niam ideoque quoniamqui-
dem quandoquidemsiquidem.
diotaeautemsuntratiocinati-
Tae, quod quamque rem prae-
positam ratione confirmant
in hunc modum. 'lux est,
igitur dies est'. nam hic
coniunxit rationem, lucem
ideo esse, quod sit dies, seu
diemideoessequodsitlux.
226,3: inlatiyae: quamquam
quamyis etsi tametsi. fini-
tiyae: dum postquam ante-
quam quatenus ut cum, orov
oig ctifiaivsi, alii dicunt cum, ut
sit quo tempore : per hoc et ad-
yerbium esse potest temporis.
optatiyae: utinam ut ne ye-
lim; Bubiunctiyae: cum si et
quae ab eo compositae sunt,
tametsi antequam donec
quamyisdummodo licetpost-
quam priusquam dum, cum
pro ''doneo' accipitur aut pro
'^dummodo'. nec te moyeat,
si quaedam esse adyerbia et
coniunctiones recognoyeris.

Diomedes:

iiem itemque sine ceterum alio-
quin atquin enitn etenim enimvero
quia quapropter praeter qutppe
quoniam quoniamquidem ergo igi-
tur ideo ideoque scilicet pro-
pterea quare quocirca quippe
utpote sane yidelicet itaque
quamyis licet quamquam, quan-
do grayi aocentu, quate-
nus quandoquidem siqui-
dem. dictae sunt ratioci-
natiyae, quod quamque rem
praepositam ratione con-
firmant in huno modum:
'lucet, igitur dies est'. nam
hic ratione colligit lucem
ideo esse, quod dies est, seu
diem ideo esse, quod lux
est sunt item praeterea, ut ait
Plinius, inlatiyae hae: quam-
quam quamyis etsi tamet-
si; item finitiyae dicuntur
hae: dum postquam ante-
quam quatenus.

item optatiyae: utinamutne
yelim. subiunctiyae: cum si
et quae ab eo composita sunt,
tametsi antequam donec
quamyis dummodo licet post-
quam priusquam dum, cum
pro '^donec' accipitur aut pro
''dummodo'. neo te moyeat
si quaedam esse et adyerbia
et coniunctiones recognoye-
ris. Bunt etiam dictiones, quaB
incertum est utrum coniunctiones
an praepositiones an adyerbia no-
minemus, quae tamen omnes sensu

Cominianus:

item itemque enim etenim enim'
vero quia quapropropter quippe
quoniam quoniamquidem ergo ideo
scilicet propterea.

(cf. Donat p. 389, 13:

''Sunt etiam dictiones, quas in-
oertum est utnun ooniunctiones
an praepositiones an adyerbia no-
minemus, quae tamen omneB sensu

Digitized by

Google

Palaemon :

— 14 —

Diomedes :

facile dinoscuntur. nam et con-
iunctiones pro aliie ooniunctioni-
bus positae inyeniuntur potestate
mutata. sunt aliae ad aliquid
relativae, ut ait idem Pli-
nius, sive comparativae: ma-
gis potius immo, in hunc
modum: ''hic eat, immo ille
vel potius ille'. idem ait
comparandi potestatem ha-
bere tam quam. sed haec vi-
dentur adverbia magis simi-
litudinisy ut '^tam quam bo-
Dus amicus' et '^tam ille quam
hic'. —

225^29: relativae ad aliquid,
utFliniuB aitj aive compa*
tativae hae: magie potius
immOf in hunc modum: hic
eat, immo ille vel potiuB ille',
idem ait Plinius patestatem
haberecomparandi tam quam;
Bcd haec adverbia vidcntur
magis BimiUtudiais, ut tam
quam botiuB amicua^ et 'tam
ille quam hic'. sane et habet
Gomparandi poteBlatem quam, ubi
dicitur anteqimm* et 'raeliua
qaam\ —

Denionstratum est quod demonstrandum erat, Diomedem duorum auctorum (Palaemonis
et ComiDiani) doctriaam contaniinasse; praeterea tertii cuiusdam auctoris vestigia apparent
praecipue in initio et sub finem, ubi ad verbum consentit cum Donato. pari modo res se habet
apud Diomedem p. 303, 30—308, 5, ubi imprimis eum grammaticum, cui Charisius debet omnia
quae p, 148, 15 — 160,20 de ablativo casu singulari explicat, auctorem secutus est; id quod
chicebit collatis his locis:

Gominianus :

facile dinoscuntur. nam et con-
iunctiones pro aliis coniunctioni-
bus positae inveniuntur potestate
mutata'.)

Diomedes 303, 31—32

303, 37—304, 1

304, 16—25

304, 27—34
„ 305, 9—22

305, 25—306, 4
307, 7—17
307, 24-308, 1

et Charis. 148, 15—17.

„ 148, 18—19.

„ 148, 19—26.

„ 148, 27—33.

„ 148,34—149,9.

„ 149, 13—25.

„ 149, 26—150, 5.

„ 150, 9—20.

ac ne quis forte putet Diomedem totum illud caput uni debere auctori, cuius disputatio apud
Charisium fortasse non integra servata sit, monendum est Charisii Diom^disque auctorem com-
munem certam disserendi formam adhibuisse singulaque verba fere semper ad unum eundemque
ordinem protulisse, id quod iis demonstratur , quae apud Charisium et Diomedem ad verbum
consentiunt, ut Diomed. 305, 25 sqq. = Charis. 149, 13 sqq., et Diomed. 307, 24 sqq. = Charis.
150, 9 sqq. incipit cnhn secundum utrumque in utroquo loco his verbis: ''Nomina quae ablativo

\

Digitized by

Google

— 15 —

casu numero singulari i (u) littera finiuntur genere masculino et feminino' (vel: '"masc. et fera.
genere'); deinde quam brevissime**) explicatur, quomodo ex ablativo singulari oriantur nomi-
nativus accusativus vocativus, genetivus, dativus et ablativus pluralis. et si nunc quaerimus,
uter communem fontem nobis repraesentet integriorem, integrior exstat apud Charisium. quae
sententia evincitur uno argumento. in illis enim, quae Diomedes cum Cbarisio 1. 1. communia
habet, nullum aliud verbum terminandi occurrit nisi 'finiri' ^ *), ut hoc verbum communis auctoris
proprium fuisse necesse sit. atque cum Diomedes in iis, quae Charisius I. L non praebet, semel
modo verbum 'finiendi' adhibuerit (306,15), saepe vero usus sit verbo ""terminandi' (303,33;
37. 304, 7. 306, 10; 18; 29. 307, 1; 5) vel 'exeundi* (306,5; 7; 14; 17; 20. 307,5) vel mit-
tendi' vel 'efferendi', vel hac una difi^erentia alter fons indicatur. accedit quod ea, quae apud
Charisium I. I. non exstant, aliunde sumpta esse etiam iude apparet, quod haec partim apud
Donatum, partim apud Charisium aliis locis inveniuntur;
cf. Diomed. 303, 32-r-37 cum Donat. 378, 3—6.

304, 1—16 „ Charis. 20, 7—21, 1 (= Anonym. Gr. lat. I, 538, 8—18)

304, 34r-305, 8 „ „ 31, 12—21 (= An. 547, 19—26).

305,22—24 „ Donat. 378, 12— 14.

306,5—27 „ „ 378,22—30.

306, 27-307, 6 „ Charis. 47, 3—13 (= An. 545, 9—22).

307, 18—23 „ Donat 378, 33—379, 4.

308,1-5 „ „ 379,7—9««).

Quibus collatis Diomedem, quoniam modo cum Donato modo cum Charisio (et Anonymo Bob.)
conspirat, ne haec quidem ex uno fonte, sed ex duobus hausisse est perspicuum. ergo per
totum caput ''de ablativo singulari' secutus est tres auctores, quorum doctrinam in unum corpus
contaminavit.

Satis, puto, Diomedis rationem compilandi illustravimus « ^). iam transeamus ad eam
Diomedis artis grammaticae partem, quam supra (p. 9) indicavimus.

24) plerumque ablatiYO absoluto adhibito vel Becunda persona numeri singularis, ut: sublata i
. . . apposita es . . . faciunt; adiecta a . • . fiet; facies . . . si adicias.

25) semel apud Diom. (305, 9) '^fuerint terminata'; sed cf. seq. adnot. et Donat. 378, 5; 11;
16; 18; 31.

26) animadyertendum est, quod neque apud Charisium neque apud Donatum, sicut apud Dio-
medem, non tam verbum "^finiendi* quam verba 'terminandi', '^mittendi', 'exeundi', 'efferendi' re-
periuntnr.

27) cui yero exempla prolata non sufficiunt, alia possunt offerri, yelut Diomed. 310, 30 sqq.
coll. Charis. 291 sqq.

Digitized by

Google

— 16 —

Cap. m.

Diomedis caput 'de metaplasmis' (p. 440, 27 sqq.) ex diversis libris conflatum esse
statim patet, si examinaveris definitiones hasce:

Metaplasmus est transformatio quaedam recti solutique sermonis in alteram spe-
ciem nietri aut decoris causa figurata * ^) (440, 28 sq.).

Prosthesis est adpositio quaedam ad principium dictionis (440, 33 sq.).

Aphaeresis est ablatio de principio dictionis contraria prosthesi, [cum aut littera
amputatur aut syllaba aufertur] (441, 22 sq.).

Syncope est ablatio de media dictione contraria epenthesi (441,27).

Apocope est ablatio de fine dictionis prosparalepsi vel paragoge contraria, [cum aut
iittera detrahitur aut syllaba] (441, 31).

Systole est correptio contraria ectasi. [fitautem cum longa syllaba contra rationem
corripitur aliqua necessitate cogente] (442, 5).

Diaeresis est discissio syllabae unius in duas divisae (442, 11).

Episynaliphe est conglutinatio seu contractio duarum syllabarum in unam sylla-
bam facta contraria synaliphe (I.: diaeresi) (442, 20).

Ecthlipsis est conlisio quaedam difficilis ac dura consonantium cum vocalibus aspere
concurrentium (442, 25).

Omnes has definitiones ad unam eandemque formam factas esse non negabis; nam quae
uucis iuclusi, ea aliuude addita esse iufra apparebit; quae si omiseris, ubique eandem observabis
normam definiendL

lam vide mihi definitiones hasce ad prorsus diversam formam prolatas:

Epenthesis est [adpositio]*»), cum inter primam et ultimam syllabam aut littera
adicitur aut syllaba (441, 5).

2S) nomen metaplasmi, in hac significatione usurpatumy primum mihi ocourrit apud Quintilia-
num I, 8, 14: 'MatapIasmoB enim et BchematiBmos et Bchemata, ut dixi, vooamus et laudem virtutis
necesaitati damtiB'. eed iam Yerrio Flacco hanc Bignificationem notam fuiBBe elucet ex his: ''Meta-
pketicos dicituT apud poetas uBurpari id, quod propter neoeBBitatem metri mutare consueverunt, quod
item baTbarismuB dioitur in soluta oratione conscribenda'. FcBt. p. 153; quem locum mihi indicavit
Kie&BlingiuB. — apud grammaticoB rhetoreBque graecoB metaplaBmi na&fi vel c%iiiAaTtc vel a%fiiiaxiaiAol
nominantuT.

29) non exstat apud GhanB. cf. infra ubi Diomedis, Donati, GhariBii aL explicationeB com-
poBuimuB.

Digitized by

Google

I

— 17 —

Prosparalepsis est, cum aliquid ad noyissimam partem dictionis accedit (441, 11).

Paragoge est, cum ad ultimam simplicis dictionis clausulam aut littera adiungitur aut
syllaba (441, 17). v

Ectasis est [extensio, quae fit]'®), cum correpta syllaba contra rationem per licentiam
producitur (442, 1).

Protheseon parallage est, cum alia quam quae debet praepositio ponitur (443, 1).

Duplicem hanc definitionum formam ad duos auctores, quos contaminavit Diomedes, re-
ferendam esse facile concedes, si praeterea attenderis, quod in aphaereseos explicatione disertis
verbis priori definitioni 'Aphaeresis est aeque generalis metaplasmus, qui fit per detractionem,
sed specialiter observatur' altera sic adnectitur: 'Item de aphaeresi. Aphaeresis est ablatio'
e. q. s. quid enim sibi volunt verba Item de aphaeresi', nisi indicant fontem alterum? nam si
illa omnia ex uno hausta essent fonte, verba ''sed specialiter observatur' statim exciperet defi-
nitio 'specialis' (cf. infra p. 22 s. t. de prosthesi).

lam duo hi auctores separati neque contaminati nobis praesto sunt, alter apud Donatum,
apud Gharisium alter (cf. infra). quamquam enim singulorum metaplasmorum nomina^^) et
ordo^^) atque nonnuUa exempla omnibus communia^^) nos ad unum relegant auctorem, a
quo tota haec doctrina principio profecta est'^), nemo tamen, qui Gharisii Donatique definitiones

30) non exstant apud ChariB. cf. infra.

31) quatuordecim metaplasmi Bpecies eaedem proferuntur apud Charisium et apud Donatum,
neque ulla est diverBitas, nisi quod duae species, quae '^epenthesis' et '^paragoge' apud D. nominantury
apud Ch. vooantur ^parenthesis' et '^prosparalepsis'. Diomedes vero a Donato eo differt, quod inter
epenthesin et paragogen poBuit prosparalepsin.

32) apud Donatum et Charisium idem observatur ordo: primum exhibentur tres metaplasmi,
qui fiunt adiectione litterae vel syllabae, deinde contrarii tres, qui fiunt detractione, tum sequuntur
bini sibi contrarii, ectasis et systole, diaeresis et episynaliphe , synaliphe et ecthlipsis, antithesis et
metathesis. quod autem Diomedes certum hunc ordinem semel turbavit (posuit synaliphen ante epi-
synaliphen), sine dubio eius ipsius debetur neglegentiae, sicut et in fine protheseon parallagen addidit.
of. p. 18 et 26.

^3) quinque exempla ex Yergilii Aeneide petita; cf. s. t. de aphaeresi (Aen. 6, 620), de epi-
synal. (A. 6, 803), de synaliphe (A. 9, 1), de ecthlipsi (A. 1, 3), de metathesi (A. 10, 394).

34) fontem primarium graecum fuisse elucet ex terminis graecis. quibus vero temporibus ille
auctor scripserit definitur, quod apud Dionysium Thracem et, qui huius arte grammatica usus est,
Yarronem de grammaticis figuris nihil reperitur, Yerrio Flacco autem haec doctrina nota fiiit (cf.
supra adnot. 28). et grammaticum illum graecum, qui '^arti' doctrinam de figuris adnexuit, Tryphonem
fuisse conioit Kiesslingius. — sed non solum fons primariua facile cognoscitur, sed etiam summo con-
sensu exemplorum latinorum (YergiL) indicatur latinus grammaticus, qui doctrinam grammatici illius
graeoi in linguam latinam transtulit, cuiusqne libro technographi latini usi sunt quis vero alius ille
grammaticus latinus fuisse potest nisi qui primus ad exemplar ''artis' Dionysii Thr. artem grammaticam

3

Digitized by

Google

— 18 —

Gollatas examinaverit, hos grammaticos ex eodem fonte hausisse conteDdere potest. sed Ghari-
sium eo libro usum esse, ex quo Diomedes eas definitiones sumpsit, quibus praecipue illud ''est
cum' proprium est, Donatum vero ex altero Diomedis fonte doctrinam suam derivasse ex tabula
nostra satis superque perspicitur (cf. p. 22 sq.). atque quomodo Diomedes auctorum suorum
doctrinam conflaverit, statim ex ipsius metaplasmi definitione ex Donati auctore sumpta elucet;
cui verba 'aut decoris causa figurata' ex Charisii auctore inserta sunt^^). similiterin explicanda
aphaeresi alteri definitioni, a Donati auctore derivatae, adduntur verba 'cum aut littera ampu-
tatur aut syllaba aufertur', sine dubio ex Charisii fonte hausta, sicut factum est in definienda
apocope, ubi simili modo definitionem, quae Donati auctori debetur, excipiunt verba ''cum aut
littera detrahitur aut syllaba', quae exstant etiam apud Charisium. quod autem illa 'cum aut
littera amputatur aut syllaba aufertur' apud Ch. non inveniuntur, nequaquam sequitur ea in
communi fonte Charisii et Diomedis non exstitisse, sed apud Ch. sunt omissa. cum enim apud
eum legamus: 'Aphaeresis est aeque generalis metaplasmus qui fit per detractionem, sed spe-
cialiter sic observatur: prima parte dictionis, ut 'temnere divos' pro ''contemnere', unusquisque
intellegit verba ''prima parte dictionis' non integram continere definitionem sed mutilatam. si
vero Diomedis verbis cum his coniunctis scribimus: ''specialiter sic observatur: (aphaeresis est)
(cum) prima parte dictionis (aut littera amputatur aut syllaba aufertur)', omnia bene quadrant,
neque dubito, quin haec in communi fonte ita prolata fuerint.

Duorum auctorum definitiones a Diomede coniunctae sunt etiam s. tit de epenthesi, de
ectasi, de systole, de synaliphe, ubi in verbis 'Synaliphe est conlisio . . . concurrentium vocalium
.. .; haec a quibusdam syncrisis nominatur' apparent vestigia Donati auctoris; ex altero fonte
his inserta sunt haec: 'quae fit cum duarum . . . altera eliditur . . . hic enim unum e praecedens
excludi necesse est'. nonnullas vero definitiones, ut syncopes, diaereseos, ecthlipseos, episyn-
aliphes, totas debet Diomedes auctori Donati^^), cum definitionem prosparalepseos et antitheseos
integram transtulerit ex fonte Charisii.

Sed praeter duos hos auctores tertium in supplemento adhibuit, cui debet quae ultimo
loco addit de protheseon parallage, quae non solum neque apud Ch. neque apud Donatum com-
memoratur^''), sed etiam prorsus abhorret a ratione et ordine, ad quem singulae metaplasmi
species in fonte primario prolatae erant (cf. supra p. 17). in hac autem figura fere ad verbum

latinam yidetur scripsisse, EemmiuB Palaemon? in quem bene quadrat, quod exempla plerumque ex
Yergilii libris petita sunt, cum hunc poetam ab illo plurimi exietimatum esse inde patet, quod ab eo
''poeta' %£ix* i^oifiv nominatur. cf. Schoell in Mus. Biien. v. 34, p. 630 sqq.
35) inepioiaSy quaeso, tabulam p. 22.

86) nisi quod in diaereBeos definitione forma ''divisae' potius ex dividitur (ChariB.) quam ex
'facta' (Donat.) videtur orta esBe.

87) DonatuB autem de eadem re agit in tractando soloeciBmo p. 893, 22.

Digitized by

Google

— 19 —

cum Diomede consentit M. Plotius Sacerdos, de quo paulo post plura disseremus. praeterea
ad tertium auctorem ea videntur referenda esse, quae de paragoge exposuit. nam cum para*
goge idem sit metaplasmus ac prosparalepsis, Diomedes vero de his separatim, primum de pros-
paralepsi, deinde de paragoge, quasi sint diversi, disputet, unius metaplasmi duplicem ex duobus
fontibus diversis iteratam definitionem agnoscimus. quoniam autem prosparalepseos definitio
fiuxit e Charisii fonte et definitio paragoges cum Donato quoque non consentit^^), haec tertio
vindicanda est auctori (nisi interpolatori. cf. Keilii adnot. crit ad Diomed. p. 440, 30). — De-
finitiones igitur singulorum metaplasmorum a Diomede alias integras ex Charisii auctore tran-
scriptas esse, alias auctori deberi Donati, plures ex utriusque definitionibus compositas vel con-
taminatas, duas denique ex tertio quodam auctore sumptas esse vidimus. iam exempla, quae
singulis definitionibus subiuncta hucusque negleximus, examinemus.

Atque exempla quoque a Diomede allata, sicut definitiones, partim apud Charisium^^),
partim apud Donatum^^) redeunt, alia cum utroque sunt communia (cf. adn. 33), reliqua apud
neutrum inveniuntur^^). quoniam igitur haud pauca exempla Diomedi communia sunt aut cum
Ch. aut cum Donato, firmatur sententia eum horum grammaticorum fontibus usum esse sepa-
ratis. et pari modo sex illis exemplis, quae apud Ch. et D. frustra quaeres, suspicio Diomedem
etiam ex tertio quodam libro hausisse non infirmatur. quod denique quinque et apud Ch. et
apud Don. iterantur, hoc te non habebit mirum, si memineris id quod supra p. 17 de primario
fonte communi diximus.

Sed praeter Charisium Donatumque alii quoque metaplasmorum recensum dederunt, velut
Consentius Gr. lat. V, 387 sqq., Anonymus, cuius 'de ultimis syllabis' liber una cum Probi ca-
tholicis editus est Gr. lat. IV, 129 — 264*«), Sacerdos Gr. lat. VI, 451 sqq., de quibus pauca

38) oum Donato nihil aliud est commune nisi nomen '^paragoge' et exemplum ^potestur pro
potest', quod Diomedes fortasse ex Donati auctore addidit.

39) cf. s. t. de prosth. Verg. A. 11, 178; incert. trag. v. 25 Ribb.

„ „ epenth. „ „ 3, 409 ; 8, 630.

„ „ prosparal. „ „ 9, 231. de syncope Verg. A. 4, 682.

„ „ apocope „ „ 10, 481; Enn. an. 563.

„ „ systole „ „ 6, 773. de diaeresi Verg. A. 9, 26.

„ „ antith. Ovid. met 3, 79.

40) cf. s. t de parag.: '^potestur'. de systole: Verg. A. 4, 52.

de antith.: ""olli pro illi*.

41) ut s. t. de prosparal. Verg. A. 4, 493. de paragoge Plaut Gurc. I, 1, 1. de aphaer. Verg. A.
12, 454; 10, 481. de diaeresi Verg. A. 3, 354. de prothes. parall. Verg. A. 6, 502.

42) cf. EeiL L 1. p. XXXI: 'Bestat liber de ultimis syllabis scriptus; quem librum olim Probo
tributum et cum catholicis coniunctum esse non auctoritate libri manuscripti, sed conieotura Parrhasii
supra (p. X) dictum est . . . . quare librum, de cuius auctore nihil omnino constat, quoniam a prio-

3*

Digitized by

Google

— 20 —

sunt addenda. Atque Consentius quidem in singulis metaplasmis definiendis et illustrandis
modo cum Gharisio, modo cum Donato conspirat, ut in definienda syncope et diaeresi facit cum
Charisio, cum Donato in definienda epenthesi, paragoge, episynaliphe. deinde exempla maximam
partem, quatuordecim, eadem ac Donatus protulit^^), sex cum Charisio^^), alia cum utroque
communia habet^^). quamobrem cum Charisii tum Donati auctorem videtur secutus esse. nam
Donatum ipsum, quocum in aliis quoque rebus explicandis saepe ita consentit, ut ''aut ipsum-
Donatum aut antiquiorem auctorem ab illo expressum ei ante oculos fuisse necesse sit' (Keil.
Gr. lat. Y, 335), mea quidem sententia exscribere non potuit, quod unicuique, qui exempla ab
utroque ad illustrandam prothesin, epenthesin, aphaeresin prolata contulerit, multo potius Do-
natus Consentium quam hic illum videbitur secutus esse. atque similiter in aliis quoque rebus
tractandis explicationes Consentii sunt ampliores quam Donati, velut p. 386, 21 : ''barbaros autem
lexis uno modo tantum intellegitur, cum ex aliena lingua in nostrum usum aliqua pars orationis
inducitur, ut cum dicimus, cateias utique hastas GaUorum, mastrucam vestimentum Sardorum
(cf. Quintil. 1,5, 8), magalia Afrorum casas, acinaces gladios Medorum\ quibus cum cf. Donat
392,6: m peregrina barbarolexis dicitur, ut si quis dicat mastruga, cateia, magalia^^). sed
cum Consentius cum iis quoque, qui commentarios in Donatum scripserunt, complura communia
habeat, ut monet Keilius, Consentium fortasse ex doctiore aliquo in Donatum commento hausisse
facile est suspicatu. at si hoc verum esset, accuratius consentiret Consentius cum Donati com-
mentatoribus , velut cum Pompeio (6r. lat. V p. 95 — 312). e contrario vero non solum deside-
ratur accurata consensio, sed etiam prorsus interdum dissentiunt, ut Pomp. 284, 23: 'cateia
telum dicimus lingua Persarum' et Consent. 386, 23: 'cateias utique hastas Oalhrum\

Quae vero Consentius communia habet cum Charisio, talem prae se ferunt convenientiam,

ribus editoribuB cum Probi libris coniunctum erat, nunc quoque cum his edendum, sed a reliquiB se-
iungendum putavi/

43) cf. B. t. de proBth. Verg. A. 3, 12; incert. auct. de epenth. Verg. A. 1, 30. de parag.
""magiB*, '"poteBtur'. de aphaer. Terent. Adelph. II, 1, 31. de Byncop. ''audacter'; Terent Phorm. 1, 2, 61.
de apocop. ^Achilli'. de ectasi Verg. A. 1, 2. de Bystole Verg. A. 4, 52. de epiBynal. ''Phaethon pro
Phaethon'. de antith. ""olli pro illi'. de metath. Verg. A. 11, 66.

44) cf. B. t de epenth. Verg. A. 8, 630. de parag. Verg. A. 9, 231. de apocop. Enn. ann. 563;
Verg. A. 10, 481. de ectasi Verg. A. 1, 499. de diaeresi Verg. A. 9, 26.

45) cf. B. t de epenth. ''induperator (Enn.). de aphaer. Verg. A. 6, 620. de synaliphe A. 9, 1.
de ecthlipsi A. 1, 3. de metathesi A. 10, 394.

46) cf. etiam Donat. p. 373, 27: feminina autem aut in is exeunt, ut AtreiB, aut in aa, ut
PeleiaB, aut in ne ut Nerine, et ConBcnt 341, 14: feminina vero aut in iB exeunt, ut ab Atreo Atreis,
aut in aB, ut a Peleo Peleias, aut in ne, Euandrine, Nerine et Adrestine, et Dionys. Thr. p. 684,
32: ^XvKwv 8h Ofio/o^ funoi ilal T^Ci^, o slg Tg, olov IlQia^Lgy 6 elg ag^ olov niUig, %u\ 6 slg vti,
clov ^Aiqr^axlvti.

Digitized by

Google

— 21 —

ut ConseBtius illius ''arte' usus esse possit attamen cum Gharisius auctores suos plerumque
ad verbum exscripserit, et Gonsentium antiquiores libros inspexisse inde pateat, quod haud
pauca praebet, quae apud alios non reperiuntur^^), praeferenda mihi videtur Eeilii sententia,
Consentium ex Gharisii auctoribus, non ex hoc ipso hausisse (cf. 6r. lat. V, 336).

Anonymum ex Gharisii fonte hausisse non solum tredecim exemplis, quae ei cum Gha-
risio communia sunt^^), sed etiam alio demonstratur consensu, quod uterque "parenthesin et
prosparalepsin' appellat, quae apud Donatum, Gonsentium, Sacerdotem 'epenthesis' et paragoge'
nominantur; atque episynaliphe, antithesis, metathesis ab utroque definiuntur iisdem verbis.
Anonymum vero ne forte Diomedis libros exscripsisse putes, monendum est, quod nihil exhibet
ex iis, quae Diomedes auctori Gharisii addidit. quod enim ex tribus exemplis Vergilianis^^),
quorum unum commune habet Anonymus cum Diomede et Donato, duo apud Diomedem solum
redeunt, hunc ab Anonymo adhibitum esse nequaquam efficitur; immo vero a Gharisio possunt
esse omissa. ipsum autem Gharisium Anonymo non praesto fuisse ex nonnuUis apps^ret diffe-
rentiis huiusmodi: 'et non temnere divos' (Prob. s. t de aphaer.) et 'temnere divos' (Ghar.);
'ut Vergilius: aspice' cet (Prob. s. t de apocope) et 'ut aspice' (Ghar.); 'hoc est suam domum'
(Prob. 1.1.) et 'hoc est domum' (Ghar.); 'ectasis est, cum perlicentiam brevis producitur' (Prob.)
et 'ectasis est, cum correpta syllaba contra rationem producitur' (Ghan), cf. Diomed.: 'ectasis
. . ., cum correpta syllaba contra rationem per licentiam producitur'.

Sacerdos denique cum Donato nuUo modo ita consentit, ut auctorem eius secutus esse
possit, cum praeter nomina singulorum metaplasmorum graeca nihil praebeant communiter nisi
tria exempla haec: 'relliquias' s. t de epenth., 'olli pro illi' s. t de antith., Verg. A. 6, 803 s. t. de
episynal., quorum ultimum etiam apud Gharisium (Prob., Diomed.) recurrit cum Gharisio Sacer-
doti convenit etiam de definiendo metaplasmo, systole, antithesi; sicut fere ubique eadem de-
finiendi forma fest cum') usus est atque ille. licet igitur Sacerdos Gharisii auctori nonnuUa
debeat, tamquam ducem tamen eum non secutus est, cum non solum plerumque alia protulerit
exempla, sed edam singulas metaplasmorum species ad ordinem recensuerit a Gharisii diversum;
posuit enim et systolen ante ectasin et, quae apud Gharisium (Donatumque) ultimum tenent

47) dico non tam exempla, quibus singulos illustrat metaplasmos, quam eos Iocob, ubi di8erti8
verbis tradidit antiquorum grammaticorum reliquias, quae alibi non servatae sunt, velut p. 375, 8
(Falaemon), 375, 1, 390, 6 (Arr. GelsuB), 378, 23 (Pansa), 402, 14 (Asper). atque de consensu, qui
intercedit inter Consentium et Quintilianum, of. Birt in Mub. Bhen. n. s. v. 34, 21 sqq.

48) cf. B. t. de epenth. Yerg. A. 3, 409; 8, 630. de aphaer. Verg. A. 6, 620. de syncope A. 4,
682. de apocope A. 10, 481; Enn. ann. 563. de ectaBi A. 1, 199. de diaeresi A. 9, 26. de episynal.
A. 6, 803. de synal. A. 9, 1. de ecthlip. A. 1, 3. de antith. Ovid. Met 3, 79. de metath. Yerg. A.
10, 394.

49) B. t de Bystole Yerg. A. 4, 52. de prosparaL A 4, 493. de diaeresi A. 3, 354.

Digitized by

Google

— 22 —

locum, antithesin metatbesinque statim post apocopen. contra cum tertio auctore Diomedis
cognationis quodam vinculo coniunctum esse Sacerdotem non negabis, si animadverteris utrumque
protbeseon parallagen non modo in numerum metaplasmorum recepisse, sed etiam iisdem verbis
explicasse. a Diomede vero non Sacerdotem ipsum usurpatum esse iam supra p. 10 sq. ex-
posuimus.

ConsentiuB Gr, lat Y^ 387 sqq.

Protheais est litterae, ubi ad
oaput una litteTaadditur^ ut cum
flociis goatoque p.' {Verg. A. 3,
12), dixit euim '^guato' cum
dioere debuit *^nato' . . .
iteta pTotheais est sjllabae:
''tetuUt aeiiilis h, a. c- m.', di-
3cit enim '^tetulit' pro eo
quod eet "^tuHt^

Epeutheflis est adiectio
litterae Bj^llabaeve ad me-
diam dictioBem: litterae,
ut 'reUiquiae D/ {Yerg. A.
1, 30) pro Teliquias; sylla-
bae, ut EnniuB dicit ple-
rumquo induperatorem pro
imperatoTe; et ut eet '^Ma-
mrtis i". d/ {ferg. ^4. 8, 630) pro
Martis; et {Ferg, A. 2, 26).

Donatus Gr. lat. IV, 395, 27 sqq.

De metaplasmo.
Metaplasmus est transfor-
matio quaedam recti soluti-
que sermonis in alteram spe-
ciem metri ornatuBve causa.
huius species sunt quattuordecim :
protheBis epenthesis para-
g g e aphaeresis syncope apocope
ectasis systale diaeresis episyn-
aliphe synaliphe ecthlipsis anti-
thesis metathesis.

Prothesis est
appositio quaedam ad prin-
cipium dictionis, litterae
aut syllabae, ut 'gnato' pro
""nato', 'tetulit' pro '^tulit*.

Epenthesis est
appositio ad mediam dictio-
nem litterae aut syllabae,
ut ''relliquias' pro ''reli-
quias', '"induperator* pro
'^imperator'. hanc alii epen-
thesin, alii parenthesin dicunt.

Diomedes p. 440, 27 sqq.

De metaplasmis.

Metaplasmus est transfor-
matio quaedam recti soluti-
que sermonis in alteram spe-
ciem metri aut decoris causa
Jigurata, huius species sunt hae :
prosthesis epenthesis prospa-
raiepsis paragoge aphaeresis
syncope apocope ectasis systole
diaeresis synaliphe episynaliphe
ecthlipsis antithesis metathesis
{protkeseon parallage),

De prosthesi, Prosthesis est qui-
dam generalis metapiasmus, quijit
per adiectionem, sed specialiter
sic dividitur: prosthesis est
adpositio quaedam ad prin-
cipium dictionis, litterae,
ut ^Turnum gnatoque p, q' {f^erg,
jI, 11, 178) pro nato; syllabae
ut 'concitum tetuii gradum* {trag.
lat. inc. inc. 25) pro tuli.

De epenthesi. Epenthesis
est adpositio, cum inter pri-
mam et ultimam syllabam aut iit-
tera adicitur autsyilaba: iitteray ut
'hac casti m. i. relligione n' {Verg.
A. 3, 409) pro reiigione\ syliaba^
ut 'Mavortis i. a' {A. 8, 630) pro
Martis. hunc metaplasmum qui-
dam pleonasmon appellant

Digitized by

Google

— 23 —

lam qaaerendum est, qui tres illi Diomedis auctores fuerint. sed haec quaestio multo
diiudicanda erit facilius, ubi primum in Diomedis caput sequens (de schematibus) inquisiveri-
mus, ad quod statim, interposita 'de metaplasmis' tabula, transeamus.

CharisiaB p. 277, 24 sqq.

De metaplasmo.
Metaplasmus est dictio aliter
quam debuit Jigurata metri aut
decoris causa.

huius speoies sunt XIIU
hae: prothesis parenthesis pros-
paralepsis aphaeresis syncope apo-
cope ectasis systole diaeresis epi-
synaliphe (synaliphe) ecthlipsis
antithesis metathesis.

Prosthesis est qui-
dam geueralis metap/asmusj qnijit
per adiectionem. sed specialiler
sic dividitur: prothesis est cum
primae parti dictionis aut littera
adicituT aut syllaba: littera, ut
^Turnum gnatoque p. q! (Ferg. A.
11, 178) pro nato; syllaba, nt
^concitum tetuli gradum (Jrag. lat.
inc. inc. 26) pro tuti.

Parenthesis est
cum inter primam et ulti-
mam syllabam aut iittera adicitur
aut syilaba : iitteraj ut ^hac c. m.
i. reiiigione n.* {Verg. A. 3, 409)
pro reiigione; syliabay ut ^Ma"
vortis j*. a.' {A. 8, 630) pro Mar-
tis; et ""induperator' pro
imperator'.

Anonym, 'de ult. syll.* Gr. lat.
IV, 262 sqq.

De metaplasmis.

Prosthesis est meta-
plasmus yerbi principio adiciens
litteram syllabamye: litteram, ut
'^gnatique p. q.' (Verg. A. 6, 1 1 6) ; . . .
aliquando syllabam adicit non tam
sensus causa quam metri , ut . .
(Verg. A. 7, 513. 10, 766. Terent.
Andr. IV, 5, 13).

Parenthesis est
qtiando inseritur medietati syllaba
litterave : iittera, ut ^hac c, m. i.
rei. n! (Ferg. A. 3, 409); syllaba
ut Lucretius (1, 82) . .; interdum
diducta syllaba inmissae litterae
syiiabam adiciunt, ut 'Mavortis
i. a' (Verg. A. 8, 630) et . . .
(Verg. G. 1, 137).

Sacerdos Gr. lat VI, 451, 24 sqq.

De metaplasmis vel figuris.

Metapiasmus vel figura est dictio
atiter composita quam debet metri
vel decoris causa. huius species
Bunt plurimae, sed maxime neces-
sariae hae: prothesis epenthe-
sis paragoge aphaeresis, quae
et encope vocatur, syncope apo-
cope antithesis metathesis systole
ectasis diaeresis episynaliphe (syn-
aliphe) ecthlipsis, protheseon pa-
raiiage.

De prothesi. Prothesis est cum
in prima parte dictionis aut lit-
tera plus est aut syllaba: littera,
ut . . . (Verg. A. 6, 116); syllaba,
ut ...

(Terent. Andr. IV, 5, 13).

De epenthesi. Epenthesis est
cum in medio verbo aut littera
additur, ut ^relliquias', aut
syiiaba, ut 'Mavors.

Digitized by

Google

24 —

ConsentiuB.

Faragoge est, quae eadem
(pros^paralempsiB dicitur, adie-
ctio litterae syllabaeve ad
finem dictionis: litterae, ut
^magis' pro 'mage'; syllabae,
ut 'admittier or.' {Ferg, A, 9, 23 1)
•pro admitliy et 'potestur' pro
'potest*.

Aphaeresis est
ubi prima sermo sui parte, littera
syllabaye, multatus est: littera,
ut ait Terentius (Adelph.
n, 1, 81) "^mitte ista atque
a. r. r.', cum debuit dicere
'omitte'; syllaba, ut Ver-
gilius (A. 6, 620) ''temnere
divos' pro 'oontemnere'.

Syncope est eum mediae parti
orationis littera syllabave subtra-
kitur: littera, utcumdicimus
'audacter' pro ""audaciter' . . .;
syllaba, ut . . . et Terentius
(Phorm. 1, 2, 51) 'commorat'
pro '^commoverat'.

Apocope est « litterae, ut
''Achilli' pro 'Achillis' gene-
tivo, et 'magi* pro ^magis ; syl-
iabaCf ut ^endo suam dd {Enn.
ann, 563) pro domum.

DonatuB.

Paragoge est ap-
positio.ad finekn dictionis
litterae aut syllabae, ut
'magis' pro ''mage' et 'po-
testur' pro '^potest'. hanc
alii prosparalepsizl appellant.

Aphae-
resis est ablatio de princi-
pio dictionis contraria pro-
thesi ut 'mitte' pro ""omitte',
*'temno' pro contemno'.

Syncope est
ablatio de media diotione
contraria epenthesi, ut '^au-
dacter' pro ''audaciter', ""com-
morat' pro commoverat'.

Apocope est
ablatio de fine dictionis
paragoge contraria, ut
'Achilli' pro '^Achillis' et
'pote' pro ''potest'.

Diomedes.

De prosparaiepsi, Prospara/e-
psis est cum aliquid ad novissi-
mam partem dietionis aceedit, ut
'admittier oranf {f^erg, A. 9, 231)
pro admitti, et 'm. i. accingier a'
(A. 4, 493) pro accingi.

Deparagoge. Paragoge est cum
ad ultimam simplicis dictionis
clausulam aut littera adiungitur
autsyllaba: littera, utapudPIau-
tum (Curc. 1, 1, 1) '"quo ted h. n.'
pro te; syllaba, ut ''potestur'
pro ""potest'.

De aphaeresi. Aphaeresis est
aeque generalis metapfasmus, qui
Jit per detractionem y sed specia-
liter {sic) observatur.

Item de aphaeresi. Aphae-
resis est ablatio de princi-
pio dictionis contraria pro-
t h e 8 i , cum aut littera amputatur
aut syllaba aufertur: {littera) ut
Vuit 0. L' (Verg. A. 12, 454) pro
eruit; syllaba, ut ''temnere d.'
(A. 6, 620) pro contemnere;
et 'linquere c' {A. 10, 68) pro
reiinquere.

De syncope. Syncope est
ablatio de media dictione
contraria epenthesi, ut ^ex-
tinxti m. t. q. s.' {Ferg. A. 4, 682)
pro extinxisti.

De apocope. Apocope est
ablatio de fine dictionis
prosparalepsi vel paragoge
contraria, cum aut littera de-
trahitur aut syilaba: iitteray ut
'aspice n. mage n. s, p, t,* (yerg,
A, 10, 481) pro magis; syiiaba,
ut ^endo suam dd (JSnn. ann. 563)
pro domum.

Digitized by

Google

25 —

Charisius.

Prosparalepsis
est cum aiiquid ad novissimam
partem dictionis aceedit, ut '^ad'
mittier or! {Ferg. A, 9, 231) pro
admitti.

Aphaeresis est
aeque generalis metapfasmus, qui
Jitper detractionemy sed specialiter
sic observatur; {aphaeresisestcum)
prima parte dictionis

(aut littera amputatur aut
syllaba aufertur), ut

""temnere d/ (Verg.
A. 6, 620) pro contemnere.

Syncope est cum mediae parti
dictionis aliquid subducitur, ut
^extinxti m. t. q. s* {Ferg. A. 4,
682) pro extinxisti.

Apocope est
cum ex ultima parte loquellae

aut littera detrahitur
aut syllaba: iitteray ut 'a, n, magi
s. n. p. /.' {Ferg, A. 10, 481) pro
magis; syiiaba, ut 'endo suam dd
{Enn. ann. 563) hoc est domum.

AnonTmus.

Prosparaiepsis
est cum ultimae syllabae super-
flua adioitur, ut . . . (Verg. A. 4,
493).

Aphaeresis est
metaplasmus, cum principio verbi
syllaba subtrahitur, ut:

'et non temnere d.' (Verg. A.
6, 62K)) pro contemnere. et
in nominibus invenitur, ut Plau-
tus dixit e. q. s.

Synoope est medio syllabam
Bubtrahens verbo, ut ^extinxti et
'vixet c. V. d.' (Verg. A. 11, 118).

Apocope est
interdum aliquid ultimae parti
auferens, ut 'namque suam dd
(JEnn. ann. 563) hoc est suam da-
mum, et Lucretius in primo (v.
186) ... . infantibu parvis . . ; ali-
quando imminuens, ut Fergiiius
{A, 10, 481) ^aspice num mage ;
mage pro magis.

Saoerdos.

De paragoge. Paragoge est cum
in fine verbi syllaba additur, ut
'admittier or." (Verg. A. 9, 231).

De aphaeresi, Aphaeresis fit
cum a prima parte verbi syllaba
tollitur, ut Uinquere*.

De syncope. Syncope est cum
de medio verbo littera tollitur,

ut ""oraclum' vel syllaba, ut

(Verg. A. 11, 118).

De apocope. Apocope est cum
in flne dictionis syllaba tollitur,
ut luxuriat' pro luxuriatur' et
luctat* pro luctatur*.

Digitized by

Google

26 —

CoiiBentiuB.

Ectasis est ctim
correpta syllaha poeta sic aucto-
ritate sua utitur tamquam sit
temporis longioris, ut est '^lta-
liam fato profugus' (Verg.
A. 1, 2) et . . . ^exercet Diana ch!

(^rerg. ^. 1, 499)

Systole contrariuB
est Buperiori metaplaBmuB,
cum poeta longiorem syllabam
metri necessitate castiget, ut est
'aquosus Orion' (Verg. A. 4,
62), cum prima Orionis syl-
laba utique longe Bit, ut
alibi et ... (A. 3, 517). tale est
et . . . (A. 1, 41).

Diaeresis est
cum una syllaba in duas dividi'-'
tur, ut Fergilius {j4, 7, 464) . . .
et (^. 9, 26) ^pictai vestis pro
pictae; Lucretius (1 , 84)

EpiBynaliphe
est conglutinatio duarum
Byllabarum in unam facta,
ut cum dicitur "^Phaethon'
pro "^Phaethon' et 'Marcipor
pro 'puer , ''OrpheuB' pro ""Orpheus'
e. q. B.

Synaliphe est
vel BynorisiB cum per col-
lisionem ooncurrentium
Yocalium subtrahendi ez his
aliquam praebeatur occasio . . . ut
est illud ''atqne ea d. p. d. p. g.*
(Verg. A. 9, 1)

Donatus.
Ectasis est ex-
tensio syllabae contra na-
turam verbi, ut ''Italiam
fato profuguB* (Verg. A. 1,2),
cum Italia correpte dici
debeat.

Systole est cor-
reptiocontrariaectasi, ut
'^aquosus Orion' (Verg. A.
4,52), cum Orion producte
dici debeat.

Diaeresis est
discissio syllabae unius
in duas facta, ut '^olli respon-
dit rex Albai longai' (Enn. an.
1, 34).

Episynaliphe
est oonglutinatio duarum
syllabarum in unam facta
contrariadiaeresi, ut^^Phae-
thon' pro 'Phaethon', 'Ne-
rei' pro ""Nerei', ''aeripe-
dem' pro '^aeripedem'.

Synaliphe oBt
per interoeptionem con-
currentium vocalium lu-
brica quaedam lenisque
conliBio, ut ''atque ea di-
versa p. d. p. g.' (Verg. A. 9, 1).

haeo
a quibufldam ByncriBis no-
minatur.

Diomedes.

De ectasi. Ectasis est ez-
tensio, quae fit cum correpta
syllaba contra* rationem per ii-
eentiam producitur, ut ^exercet
Diana choros {J^erg, A. 1, 499);
hic enim Dianae syllaba prima
producta est, cum corripi debeat.

De systole, Systole est cor-
reptio contraria ectasi. fit
autem cum longa syllaba contra
rationem corripitur aliqua neces-
sitate cogente, ut 'urbemque Fi--
denam' {Ferg. A. 6, 773); hic
enim Fidenarum primam syllabam
corripuit, cum producere debuis-
set, item ''aquosus Orion' (A.
4, 62).

De diaeresi. Diaeresis est
diBcissio syllabae unius
in duas divisae, ut ^dives pictai
V. e. fl.' {rerg. A. 9, 26) pro pi-
ctae et Wai medio' (^. 3, 364).

De episynaliphe. Episynali-
phe est conglutinatio seu
contractio duarum sylla-
barum in unam syllabam
facta contraria synaliphe (di-
aeresi?), ut '^fizerit aeri-
pedem c. 1.' (Verg. A. 6, 803),
cum aeripedem quinque syl-
iabas dicere debeamus. itajituna
syilaba ex duabus.

Desynaliphe. Synaliphe est
conlisio, quae fit cum duarum
inter se concurrentium vo-
c a 1 i u m aitera eiiditur, u t ''a t q u e
ea diverBa p. d. p. g.' (Verg.
A. 9, 1). hic enim unum e prae^
cedens excludi necesse est, haeo
a quibusdam syncriBis no-
minatur.

Digitized by

Google

27

CharisinB.

Ectasis est

cum correpta
syllaba contra rationem produci--
tur, ut *exc, Diana ck* (Ferg, A.
1, 499) et . . . (A. 1, 478).

Systole est

cum producta syllaba con'
tra rationem corripitur, ut ^urbem-
que Fidenam {J^erg. A. 6, 778),
cum prima syllaba debeat produci.

Diaeresis est
eum una syiiaba in duas dividi-
tur, ut ^pictai vestis (Ferg. A,
9, 26) pro pictae.

Episynalipke
est una syllaba ex duabus syllabis
facta, ut yixerit aeripedem
c. /.' {P^erg. A. 6, 808), cum ae-
ripedem quinque syllabis dicere
debeamus.

Synaiiphe est
duarum vocaiium concursu aite-
rius elisio, ut 'atque ea di-
versa p. d. p. g.' (Verg. A. 9, 1)

e iitteram hic necesse est

exciudi.

Anonymus.

Ectasis est cum
per iicentiam brevis producitur,
ut ^exc. Diana ch* {Ferg. A. 1,
499).

Systole est e con-
trario

quando syllaba longa corripitur,
ut 'aquoBUB Orion' (Verg.
A. 4, 62), cum prima produci de-
beaty corripitur.

Diaeresis est siye diazeuxis cum
in duas syliabas una diducitur, ut
^divespictaiv. e. a.' {f^erg^A. 9, 26),
quamdeclinationemVergiliusquat-
tuor locis tantum posuit in Aeneide
(3, 354. 6, 747. 7, 464. 9, 26).

Episynaiiphe
est una syliaba'" ex duabus facta,
ut fixerit aeripedem* {Ferg.
A, 6, 803) pro aeripedem: te-
trasyllabon ex pentasyllabo fecit

Synaiiphe est
cum inter duo verba in concursu
duarum vocaiium nulla interoe-
dente consonante uniusjit vocaiis
eiisio, ut ''atque ea d. p.' (Verg.
A. 9, 1). fiunt autem synaliphae
his modis: e. q. s.

Saoerdos.
De ectasi. ectasis est cum cor"
ripienda syiiaba producitur metri

causa, ut (Verg. A. 2, 716)

et . . . . (A. 1, 30).

De systoie. Systoie est cum
producta syliaba contra rationem
metri causa corripitur , ut . . . .
(Verg. A. 2, 774) pro steterunt.

(lacuna)

De episynaiiphe.
Episynaiiphe vel Bynaeresis est
cum plurimarum syllabarum dictio
in pauciores concluditur, ut ''fi-
xerit aeripedem' (Verg. A.
6, 803) et 'Oelides' (A. 6, 529)
pro aeripedem et Aeolides.

De synaiiphe. Synaiiphe est
cum de convenientibus inter se
litteris priorum fit eiisio.

haec fit modis tribus sicut ante
(448, 4) monstravi.

Digitized by

Google

28 —

GonBentias.

Ecthlipsis est
cum non sola yocalis eximitnr,
sed necesse est, ut eam conso-
nans sequatur, quale quod dixi-
mus ""multum ille et t' (Verg.
A. 1, 3).

Antithesis est,
cum pro littera alia littera po-
nitur^ ut mutatio fiat, numerus
autem &yllabarum non desit, ut
cum dicimua 'olli' pro '^illi'.

Metathesis
est cum quae faerat in litteris
ab alio in alium looum lit-
tera transfertury ut oum di-
cimus Timbre* pro Timber,
et 'Euandre' pro 'Euander'.

DonatuB.

EothlipsiB est
consonantium cum vocali-
buB aspere concurrentium
quaedam difficilis ac dura
oonliBio, ut^^multum ille et
t i. e. a.' (Verg. A. 1, 3).

AntitheBis est
litterae pro littera positio,

ut 'olli* pro 'illi'.

MetathesiB
est translatio litterarum
in alienum locum nulla ta-
men ex dictione sublata,
ut 'Euandre' pro '^Euander',
'Thymbre' pro 'Thymber'.

Diomedes.

De ecthlipsi. EcthlipsiB est
conliBio quaedam diffici-
Hb ac dura consonantium
cum YocalibuB aspere con-
currentium, ut est 'mul-
tum ille et t. i. e. a.' (Verg. A.
1, 3).

De antithesi. AntithesiB est

litterae commutatio , ut Unpete

n. V. . .' {Ovid. Met. 3, 79) , in-

pete dictum est pro impetu; et

olli pro illi .

De metathesi. MetathesiB
dioitur translatio. est au-
tem iitterarum ordo mutaluSy ut
'nam tibi Timbre caput E. a. e.'
{Ferg. A. 10, 394); Timber enim
ratione dicendum est,

De protheseon paraiiage. Pro^
theseon paraiiage est cum alia
quam quae debet praepositio po-
nitur, ut ^cui tantum de te iicuitf
{Ferg. A. 6, 602) pro in te.

\

Digitized by

Google

— 29 —

Charisius.

Ecthlipm est
cum duabuB dictionibus dure con-
cunentibus aliqua consonantium
yel plures quaelibet eliduntur,
ut ''multum ille et t. i. e. a.'
(Yerg. A. 1, 3) pro multum.

Antithesis est
litterae pro littera inmu"
tatiOf Unpete n. v. . • .' {Ovid. Met.
3, 79) pro impetu.

Metathesis est
ordo iitterarum mutatus, ut 'nam
tibi Thymbre e. E, a. e.' (yerg.
A. lOy 394); ratione enim Thym-
ber dicitur.

Anonymus.

Ecthlipsis est
ctem inter se aspere concurren-
tium syllabarum interoedente so-
la m littera consonante et vocalem
et consonantem quam diximus
elidi necesse est, ut ^multum
ille et t' (Verg. A. 1, 3).

Antithesis est
litterae pro littera inmu-
tatioy ut Unpete n. v. . . .* {pvid.
Met. 3, 79).

Metathesis
est iitterarum ordo inmutatus, ut
^nam tibi Thymbre c. E. a. e*
{Verg. A. 10, 894).

Sacerdos.

De ecthlipsi. De hac super-
yacuum est dicere, quia synaliphe
similis est quidam tamen inter
synaliphen et ecthlipsin hoc in*
teresse voluerunt, ut synaliphe sit
yocalium, ecthlipsiB yero coubo-
nantium.

De antithesi. Antithesis est
litterae pro littera commuta-
tio, ut

'oUi pro 'illi'.
De metathesi. Metathesis est
cum isdem litteris in yerbo ma-
nentibus fit transmutatio littera-
rum ac si dicas ''leriquias' pro
^reliquias' (cf. Diomed. p. 452, 30).

De protheseon parallage. Pro-
theseon parailage est cum altera
praepositio pro altera ponitur, ut
^cui tantum de te licuit?* (Verg.
A. 6, 502) pro in te.

Digitized by

Google

30

Cap. Uf.

Diomedem in altero quoque capite (p. 443, 5 sqq.)

''De schematibus'
ex fontibus pluribus hausisse et ipse indicat, cum saepe duas vel tres eiusdem figurae defini-
tiones proponat, et aliis quibuscum ei cognatio quaedam intercedit grammaticis collatis plane
potest demonstrari. nam hic quoque Donatum, Gharisium, Sacerdotem artissimo cum Diomede
cognationis contineri vinculo facile patebit ex tabula, in qua cum Diomede composui quae tres
illi artigraphi de schematibus disputant^^^). atque si ad definitiones animum attendes, videbis
reliquos pro artis succincta brevitate in una cuiusque figurae definitione se continuisse, Dio-
medem plerumque binas vel plures contaminasse , ita ut ei modo cum Donato, modo cum Gharisio
Sacerdoteque conveniat. hinc igitur in eruendis Diomedis fontibus proficiscendum est

Quod enim Diomedes nunc cum Donato nunc cum Charisio consentit<^^), sequitur eum
libris usum esse duobus, quos, cum non fuerint Donati Gharisiique 'artes', nullos alios fuisse
nisi quorum alter Donato, alter Gharisio praesto fuit, testatur accuratus cum his consensus.
atque haec sententia, Diomedi duos ante oculos fuisse fontes, eo stabilitur, quod apud eum
duas formas definiendi easdem ac supra reperimus, quarum altera in iis quae cum Donato
conspirant definitionibus occurrit, altera eadem est, quae apud Gharisium Sacerdotemque ple-
rumque adhibita est. (cf. supra p. 16 sqq.)

Gum vero nonnullarum Diomedis definitionum singulae partes vel singula verba partim

50) cf. infra. Sacerdotis tractatum non totiim exscripei sed ea tantum, quibus eaedem atque
apud Diomedem explicantur figurae, recepi in tabulam. — de Diomedis, Charisii, Donati con-
sensu in universum idem dicendum est, quod de primario fonte graeco et de Palaemones upra p. 17 sq.
protulimus. quod vero apud Donatum schemata decem et septem, apud Gharisium duodeyinginti, un-
deviginti apud Diomedem tractantur, primum quidem et apud Ch. et apud Diomedem schema asyndeti
debetur interpolatori (animadvertas , quod apud Ch. p. 281, 10 locus est lacunosus et apud Diom.
445, 6 definitioni asyndeti deest exemplum; praeterea autem dialyton, de quo uterque, sicut Donatus
et Sacerdos, agit, nihil est aliud nisi asyndeton); deinde Diomedes nonnuUa ex libro quodam sumpsit,
quo neque Donatus neque Charisius usus est. cf. infr. p. 31 sqq.

Sacerdos vero, quem a Charisii auctore nonnulla deriyasse infra elucebit, numero multo maiore
et ordine singulorum schematum ab aliis prorsus differt

51) oum Donato of. Diomedis definitionem hypozeuxeos alteram, syllepseos alteram, anadiploseos
alteram, priorem anaphorae, homoeoteleuti alteram, tertiam homoeoptoti. cum Charisio et plerumqne
etiam cum Sacerdote consentiunt definitiones hae: hypozeuxeos prior, syllepseos prior, anadiploseos
prior, epanalepseos altera, scheseos onomaton altera, (prior oum Sacerdote), altera parhomoei.

Digitized by

Google

— 31 —

apud Donatum partim apud Gharisium Sacerdotemque redeant ^^), Diomedem colligimus iiiterdum
ex diversis auctorum suorum definitionibus daabus conflasse unam. quod enim aliquis conicere
potest omnes hos grammaticos unum secutos esse auctorem, cuius verba apud Diomedem ser-
vata sint integra, mutata apud ceteros tres, id refellitur, quod miro modo accidit, ut apud
Donatum nulla inveniatur definitio, quae itidem apud Charisium Sacerdotemque prolata sit.
quamquam enim generaliter interdum conspirant, ad communem tamen fontem demonstrandum
generalis consensus non sufficit apud grammaticos , quos non solum doctrinam auctorum suorum
sed etiam verba ipsa in libros suos transtulisse multis demonstratur locis<^^). atque ne exempljs
quidem, quae omnibus artigraphis quatuor sunt communia'^^), sententia nostra redarguitur.
talis enim consensus nihil aliud indicat nisi totam hanc doctrinam principio ab uno profectam
esse auctore.

Duo igitur discemendi sunt Diomedis auctores, quorum alter fuit auctor Donati, alter
Gharisii Sacerdotisque. iam quaeri potest, utrum ea, quae Diomedi cum his artigraphis non
sunt communia, tertio cuidam auctori debeantur. id quod imprimis cadit in ea, quae Diomedis
propria sunt in initio capitis (p. 443, 6—12) et in fine, de gradatione (p. 448, 12 sqq.). haec
quadamtenus redire ad Quintilianum docet et ipsius Quintiliani auctoritas p. 443, 7 arcessita
et summa cum hoc consensio in tractanda gradatione.

Sed Diomedes ipsene illius libris usus est an per alium quendam grammaticum doctrinam
Quintiliani accepit? atque cum multa Quintilianea apud Diomedem inveniantur in eo capite,
quo 'de compositione' disseritur (p.464, 25sqq.), hinc exordiamur. conferas enim, quaeso,
haec:

52) cf. infra in tab. definitiones prolepBeos, epizeuxeos, polyptoti, hirmi, dialyti vel asyndeti.

53) neque Eeilio (Gr. lai IV, XLI) concedendum est etiam Charisium, sicut Diomedem, ita
cum Donato consentire, ut eum ex eodem fonte hausisse plane appareat.

54) ut Yerg. A. 12, 161 s. t. de prolepsi.

3, 359

i>

ff

zeugmate.

10, 149

1»

f>

hypozeuzi.

1, 16

»

>»

syllepsi.

10, 180

»

f>

anadipIosL

1, 664

»

»

anaphora.

9, 427

»9

ff

epizeuzi.

4, 628

»

w

polyptoto.

6, 724

W

»>

hirmo.

4, 593

»

»>

dialyto.

Digitized by

Google

— 32 —

Diomedes.
(Paacis praemissis Diomedes pergit p. 465, 10):
8ed quia compositionis pars, quam ad artem grammaticam pertinere diximus, pedibus constat, Bta-
tuendum eet, quo quemque eorum nomine appellemus. variiB enim YOcabuliB traduntur. Bunt ergo
quattuor pedes e binis syllabis, octo temis: spondius longis duabus, pyrrichiuB, quem alii pariambum
Tocant, breyibus, iambuB brevi longaque, huic contrarius e longa et brevi troehaeus, in his yero
qui ternas syllabas habent dactulum longa duabusque breyibus, huic temporibus parem sed retroactum
appellari constat anapaeston. media inter longas breyis facit amphimacron; sed frequentius eius nomen
est creticus. longa inter breyes amphibrachys : at cum duas longas praecedit breyis, bacchius; huic
adyersus longis breyem praecedentibus palimbacchius erit. tres breyes irochaeum , quem tribrachyn
yolunt dici, qui choreo trochaei nomen imponunt, tres longae molosson efficient.

Componitur igitur et struitur omnis pedestris oratio verbis » commata cola periodos. comma in^
cisum , colon membrum nominamus ; periodo plurima nomina dat Cicero (Or. § 204) , ambitum cirouitum
conprehensionem continuationem circumscriptionem. in yerbis obseryandum est primum, ne a maio-
ribus ad minora descendat honoremque perdat oratio. melius enim dicitur yir est optimus quam yir
optimuB est. hoc multo magis ibi custodiendum est, ubi singula yerba sensus habet, cayendumque
ne fortiori coniungatur infirmius, ut sacrilego fur, homicidae corruptor. namque Bensus omnis a
paryo in maius debet insurgere. sit et illa naturalis obseryatio, ne iunctura yerborum cacenphaton
Bonet, quale est:

""et numerum cum nayibus aequet' (Verg. A. 1, 193).

illa quoque conpositio fugienda, ut syllabae duae pluresye, quae priorem sensum terminant, in
prima posterioris sensus parte ponantur,

''o fortunatam natam me consule Romam'.
Bcd in conpositione iuncturaque yerborum maius studium maiorque cura est. ^t autem ex coniunctione
verborum comma, ex commatibus colon , ex colis periodos, comma est, ut mea fert opinio, sensus non
expleto numero conclusus, plerumque pars membri. tale est enim quo Cicero utitur (Or. 67, 223)
'domus tibi deerat? at habebas. pecunia superabat? at egebas'. fit autem etiam singulis yerbis in-
ciBum, ''diximus, testes dare yolumus', (Or. 67, 225), incisum est '^diximus'. membrum autem est
sensus * sed a toto corpore abruptus et per se nihil efficiens, ''o callidos homines' (Cic. 1. L); perfectum
est, sed remotum a ceteris yim non habet, ut per se manus et pes et caput: '^o rem exoogitatam'.
quando ergo incipit corpus esse? cum yenit extrema conclusio, '^quem quaeso nostrum fefellit id yos
ita esse facturos?' (Cic. 1. 1.) quam Cicero breyiBsimam putat. itaque fere incisa et membT& muita sunt
et conclusionem utique desiderant

alii sic: comma est iuncturae Jinitio, 'etsi vereor iudices {Cic. pro MH. i); item aiterum comma,
^ne turpe sit pro fortissimo viro dicere incipientem timere : iam factum est coion , id est membrum,
quod intellectum sensui praestat, deinde sic ex piurimis incisis membrisqne Jit periodos in extrema iila
ciausuia, ^veterem iudiciorum morem requirunt, periodos autem non iongior esse debet quam ut uno
spiritu proferatur, modum eius Cicero (Or. 66, 222) quattuor senariis yersibus terminayit. nonnuUi
yero duo genera eius esse dicunt, unum simplex, cum sensuB unus longiore ambitu ciroumducitnr;
alterum quod constat ex membris et incisiB, quod plures BensuB habet, '^aderat ianitor carceris, car-
nifex praetorifl' (Cic. in Yerr. act sec. V, 45, 118). sed tamen ita sit aperta, ut intellegi possit et
memoria contineri.

Digitized by

Google

— 33 --

Quintilianus.

Sed quia omnem compositionem oratoriam constare pedibus dixi, aliqua de his quoque, quorum
nomina quia raria traduntur , constituendum est quo quemque appellemus. equidem Ciceronem sequar
.... ergo cum constent quattuor pedes binis, Octo ternis, spondion longis duabus, pyrrichium, quem
alii pariambum yocant, brevibus, iambum breyi longaque, huic contrariu^i e longa et breyi choreum^
non ut aliiy trochaeum nominemus, ex iis vero, qui ternas syllabas habent, dactylum longa duabusque
breyibus, huic temporibus parem, sed retro actum appellari constat anapaeston. media inter longas
breyis faciet amphimacron, sed frequentius eius nomen est cretious, longa inter breyes amphibrachyn
huic contrarium. duabus longis breyem sequentibus bacchius, totidem longis breyem praecedentibus
palimbacchius erit. tres breyes trochaeum, quem tribrachyn dici yolunt, qui choreo trachaei nomen
inponunt, totidem longae molosson efficient. (lib. IX, 4, 79; 60 — 82.)

(Isid. Or. II, 18: Componitur autem instruiturque omnis oratio commate, colo et periodo. comma
partieuia est sententiae, coion membrum, periodus ambitus vel circuitus,) periodo plurima nomina
dat Cicero, ambitum, circuitum, conprensionem , continuationem , circumscriptionem. genera eius duo
sunt e. q. s. (IX, 4, 124). — primum igitur de ^dine. eius obseryatio in verbis est singulis et
contextis. singula sunt, quae dcvvdsTa diximus. in his cayendum, ne decrescat oratio et fortiori sub-
iungatur aliquid infirmius, ut sacrilego fur aut latroni petulans: augeri enim debent sententiae et in-
surgere, ut optime Cicero e. q. s. (l. 1. § 23.)

yidendum etiam, ne syl-
labae yerbi prioris ultimae et primae sequentis sint eaedem: quod ne quis praecipi miretur, Ciceroni
in epistulis excidit: Ves mihi inyisae yisae sunt, Brute', et in carmine: ''o fortunatam natam me
consule Romam'. (1. 1. § 41.)

(Isid. 1. hi Jit autem ex coniunctione verborum comma,
ex commate colon, ex coiis periodus,) incisum, quantum mea fert opinio, erit sensus non expleto
numero conclusus, plerisque pars membri. tale est enim, quo Cicero utitur (Or. 67, 223): 'domus
tibi deerat? at habebas. pecunia superabat? at egebas'. fiunt autem etiam singuliB yerbis inoisa:
''diximus, testes dare yolumus': incisum est 'diximus'. membrum autem est sensus numeria conclusus,
sed a toto oorpore abruptus et per se nihil efficiens. "^o callidos homines' perfectum est, sed remotum
a ceteris yim non habet, ut per se manus et pes et caput: ''o rem excogitatam'. quando ergo incipit
corpus esse? cum yenit extrema conclusio: 'quem quaeso nostrum fefellit, id yos ita esse facturos?'
quam Cicero breyissimam putat itaque fere incisa et membra mutila sunt et conclusionem utique
desiderani (1. L § 122 sq.)

(Isid. n, 18, 2: comma est iuneturae finitio , ut puta ^etsi vereor, iudices, ecce unum comma: se^
quitur et aliud comma, 'ne turpe sit pro fortissimo viro dicere incipientibus timere : et factum est
colon, id est membrum, quod inteliectum sensui praestat; sed adhuc pendet oratio: sicque deinde ex
pluribus membris fit periodus^ id est extrema sententiae ciatisuia , ita 'veterem iudieiorum morem requi'
runt , periodus autem iongior esse non debet, quam ut uno spiritu proferatur,) modus ei a Cioerone
aut quattuor senariis yersibus aut ipsius spiritus modo terminatur. praestare debet, nt sensum con-
cludat e. q. s. (L 1. § 12^). genera eius duo sunt: alterum simplex, cum sensus unns longiore ambitu
circumducitur, alterum, quod oonstat membris et incisisy quae plures sensus habent: ''aderat ianitor

5

Digitized by

Google

— u —

DiomedeB.

imwtura igiUtr apte convenire et sine hiatu verborum coDBtroi debet, quod non aliter eMcitor
quam si fuerit obaervatum. sed haec obBeryatio duplex est: altera, quae ad pedes refertur, altera,
qoae ad cDnprehenBionoB, quae ipBae eMciuntur ex pedibuB. item ne praecedentis verbi extrema vocalis
vacaitm primam inlidat verbi sequentis , ut si dicas '^aere emit' , 'ilii incumbit' , ''fore omnia' et Bimilia.
hiat enim iunctura, qt/ae struetior pleniorque Jieret , si consonantes vocaiibus adpiiearentur , "^aere mer-
catur', '^illi totui incumbit', 'fore cetera'. magis autem structura patet, cum in se longae vocales in-
cidunt, ut ''T/tebae ^egyptiae\ "^profugo Aeneae'. sed habent quendam canorem pronuntiationiB , quaBi
ucglogeutem deeoretu. longa magiB cum brevi iungitur, ''aere emit', '^illi incubuit', quam Bi duae breves
iuogantur, 'aere exutu&\ '^arma abiecit'. plurimum vero auctoritatiB et ponderiB habent longae, cele-
ritatJB breveBr quaa ^i miBcentur quibuBdam longiB, currunt; Bi continuantur , exultant. acrea quae
tx brevibus ad iongaB inBurgunt, lenioreB quae a longiB in brevcB deBcendunt optime incipitur a
longiB, recte aliquando a brevibuB, ut '^novum crimen G. C (Gic. pro Lig. 1.), lenius a duabuB, ut
'auimadveTti iudice^' (Cic. pro Cluent. 1). clauBuIa quoque e longis firmiBsima CBt; Bed venit et in
breves, quamvis habeatur indiffereuB ultima. neque enim ego ignoro in fine pro longa accipi brevem,
quia videtur aliqutd vaeantiB temporiB ex eo, quod inBequitur, accedere.

ffigienda quoque esi ei consonans iniisa vocaii^ '^bonum aurum', '^iustum enim est' et Bimilia, quae
deformant oratioDis integritatem. item ex consonantibus, quae in se incidenies stridere et quasi rixari
videnim\ tfiianda ittnciura est, ut 'SextuB RoBciuB', 'ars studiorum\ 'rex Xerxes , 'error Romuit ^^), haec
de verbb e, q, b. p. 467, 16 — 471, 29.

Yides igitur uoa pauca modo hinc modo illinc ex Quintiliani libro nono electa et aut
ioter se ipsa conimicta aut aliis paucis interpositis prolata esse. ex iis vero, quae Diomedi
cum QuiDtiliano communia non sunt, nonnuUa iterantur apud Isidorum. itaque in hoc ""de
compositione capite prorsus eadem observatur ratio ac p. 448, 12 sqq. s. t ''de gradatione', ubi
Diomedes itcm partim cum Quintiliano, partim cum Isidoro, partim cum neutro consentit

(ct tabO>

Hoc quomodo explicandum est? Isidorus exscripsitne Diomedem? et Diomedes num
excerpsit ipsum Quintilianum? consensum, qui inter Isidorum et Diomedem intercedit, non
iude ortum esse, quod ille huius arte grammatica usus sit, mihi persuasum est etiamsi enim
episcopus hi&palensis iu rebus explicandis grammaticis praeter Donatum, quem pluribus locis
(Orig. I, 6; 33, 4; 37, 1. U, 21, 1) nominat et quocum multo saepius ad verbum conspirat,
aliorum quoque graramaticorum libris usus est, Diomedis tamen 'artem' adhibuisse propterea

55) cf, et Quiniil. IX, 4, 37: ''ceterum conBonantes quoque, earumque praecipue quae Bunt
asperioreB^ in commiBBura verborum rixantur, ut Bi 6 ultima cum x proxima con£igat» quarum triBtior
etiam, si binae coIUdantur, stridor est, ut ^ars studiorum. — simili modo etiam iu sequentibuB apud
Biomedem nobia oecurrunt Quintiliani vestigia, ut p. 467, 23 Bq.: Cicero in Antonium Vomenfl' oet.
cf. QuintiL IX, 4, 44 \ Piomed. 468, 1 : Omnia autem Btructura oet o& Quint L L 45 : OmniB Btruc-

Digitized by

Google

— 35 —

Quintilianus.
carcerisy carnifex praetoris^ reliqua (l. L § 124). sit aperta, ut intellegi possit, non immodica, ut
memoria contineri. (1. L § 125.)

Hlud prorsuB oratoris, scire ubi quoque genere oompositionis sit utendum. ea duplex obser-
yatio est: altera, quae ad pedes refertur, altera quae ad conprensiones, quae ef&ciuntur ex pedibus,
G. 1. § 121).

(Isid. n, 19, 2: /n liieris, ui iunetura apta et conveniens sii: et sic observandum, ne praeeedeniis verbi
extrema vocaiis in eandem voeaiem primam incidat verbi sequentis, ut ^feminae Aegypiiae : quae struc-
iura meiior fit, si consonantes vocalibus applicaniur ,)

plurimum igitur auctoritatis , ut dixi, et ponderis habent longae, cele-
ritatis breves : quae si miscentur quibusdam longis , currunt, si continuantur, exultant. acres quae ex
brevibus ad longas insurgunt, leniores quae a longis in breyes descendunt. optime incipitur a
longis, recte aliquando a breyibus, ut 'noyum crimen': lenius a duabus breyibus, ut '^animadyerti
iudices', sed hoc pro Gluentio recte, quia initium eius partitioni simile est, quae celeritate gaudet.
clausula quoque e longis firmissima est, sed yenit et in breyes, quamyis habeatur indifferens ultima.
neque enim ego ignoro in fine pro longa accipi breyem, quia yidetur aliquid yacantis temporis ex
eo, quod insequitur, accedere (l. L 91 — 93). (Isid. L L triumque consonantium , quae in se incidentes
stridere et quasi rixari videntur, viianda iunctura est , id est r s x , ui ^ars siudiorum, ^rex Xerxes,
^error Romuii, fugienda est consonans m iliisa vocalibus, ut ^verum enint.)

non potest, quod non est credibile Isidorum ea, quae lib. II, 18 sqq. 'de colo, commate et
periodo' ac ''de vitiis litterarum et verborum et sententiarum cavendis' breviter disputavit, ex
Diomedis arte grammatiea, ubi illa in capite 'de compositione' multis locis dispersa sunt, col-
legisse et ita Diomedem exscripsisse, ut nusquam Quintilianea, sed ea tantum, quae illis intexta
sunt, transcripserit. accedit quod Diomedes vel eius auctor librum, quo Isidorus usus est,
semel disertis verbis 'alii sic' commemorat. an putas Isidorum ex Diomede de industria 'aliorum'
explicationem excerpsisse? unde ei notum fuit, cetera quoque, quae ex hoc grammatico sumpsit,
'aliorum' esse, cum Diomedes illo uno loco excepto 'alios' nusquam nominet? sed luce clarius
est Isidorum non ex Diomede, sed ex antiquiore fonte, in quo illa Quintilianea non exhibe-
bantur, hausisse^").

tura cet; Diomed. 468, 9 sq. (Cic. pro MiL 1; pro Gluent. 1; in Fison. 1) cf. Q. L L 74; 76. Diom.
468, 12 (Salust. lug. 1) cf. Q. L 1. 77. Dionj. 468, 16: ''in conlocatione verborum aptiora et tam
ordini quam yiribus congruentia contrahere debemus, sic tamen ut potiora sint utilia dure locata
conpositis inutilibus' cf. Q. L L 58: ''Gonlocatio autem verba iam probata et electa et velut adsignata
sibi debet conectere: nam vel dure inter se commissa potiora sunt in utilibus'.

56) apud Dresselium 1)e Isidori originum fontibus' (Riyista di fQoIogia III) de hac re nihil
invenitur.

5»

Digitized by

Google

— 36 —

• Quid vero de Diomede statuendum est? Adhibuitne et Quintilianum et Isidori auctorem
an exscripsit librum quendam, quo doctrina utriusque coniuncta erat? prior sententia bene
quadrat in Diomedis rationem contaminaudi. attamen altera sententia videtur praeferenda esse.
primum enim non ipsum Diomedem sed eius auctorem libris Quintiliani usum esse ideo sta-
tuerim, quod operam ea, quae apud Quintilianum pluribus locis sunt dispersa, colligendi et in
iustum redigendi ordinem, maiorem fuisse puto quam quae a Diomede in opere suo componendo
consumpta esse credatur; praecipue etiam singuli illi loci, quibus Diomedes minus accurate
cum QuintiliaDO consi^ntit, fontem indicant secundarium. deinde autem licet Diomedes ipse
illius inspexerit libros, nihilominus in capite 'de schematibus' perscribendo exceptis Donati et
Charisii auctoribus etiani ex tertio (vel tum potius quarto) quodam libro hausit, cum non sit
perspicuum, unde ea quae s. t. de gradatione non cum Quintiliano, sed partim cum Isidoro
communia habet, derivaverit nisi ex tertio quodam fonte, quoniam in duobus fontibus aliis,
quos supra cognoviraus, nec volam nec vestigium exstitisse intellegitur ex Charisio, Sacerdote,
Donato, apud quos mentio huius figurae, quae errore inter grammaticas figuras irrepsit, fit
Dttlla. porro tertius indicatur auctor exemplis nonnullis, velut et in parhomoei et in polysyn-
deti expIicatioEie bina inveniuntur exempla, quorum nuUum apud ceteros auctores exstat; item
apud Diomedem Sallustius quater (s. t. de prolepsi, de anaphora, de homoeoteleuto, de homoe-
optoto), nusquam apud ceteros citatur; Ciceronis quoque verba apud illos perraro vel, ut apud
DoQaUim, nusquam, apud Diomedem quinquies in exemplum vocantur (cf. s. t. de zeugmate,
de epanalepsi, de paronomasia, de dialyto). accedit quod ex his quinque exemplis Ciceronianis
duo recurrunt apud Quintilianum, id quod casu factum esse nequit, cum a grammaticis latinis
ad illustrandas virtutes vitiaque orationis exempla plerumque ex poetis (imprimis ex Vergilio)
repetantur. unde igitur duo illa exempla pervenerunt ad Diomedem? ab hoc ea ex Quintiliani
libro sumpta esse nemo contenderit; sed multo probabilius tertio debentur auctori, cuius libro
DioTnedes in capite 'de compositione' usus est; praesertim cum in illo capite exempla fere omnia,
circa vigiuti qutnque, ex Cicerone sumpta sint eaque magnam partem ex iisdem orationibus
atque in captte 'de schematibus'.

lam quaeritur, quomodo factum sit, ut apud Diomedem in utroque capite ille auctor
simul cum Quintiliaai doctrina nobis occurrat. et mihi quidem nihil videtur probabilius esse
quam Diomedem QuiDtiliani quoque explicationes per illum auctorem accepisse, praesertim cum
Quintiliani vestigia tam perspicua alibi apud eum non reperiuntur nisi semel p. 456, 29 (de
tropo), ubi illius memoriam Diomedi ipsi deberi cur putemus, nulla est causa; immo vero ibi
quoque praeter Donati et Charisii auctores tertium fontem Diomedi praesto fuisse demonstrari
potest

Tres igitur Diomedes in capite 'de schematibus', sicut in praecedenti ''de metaplasmis',

Digitized by

Google

— 37 —

adhibuit auctores, quorum duos (Donati et Charisii) in utroque capite esse eosdem tota argu-
mentatione nostra patet. itaque iam circumspiciamus, qui illi auctores fuerint.

Praeter Quintilianum , de quo sententiam nostram modo protulimus, semel nominatur
Scaurus, ut auctor alterius definitionis hypozeuxeos. apud Donatum vero et apud Charisium
Sacerdotemque nullius mentio fit auctoris. atque Scauro Keilius quidem putat (Gr. lat. I, p. LI),
cum definitioni hypozeuxeos ex eo sumptae apud Diomedem altera eiusdem figurae definitio
praecedat, in reliquis quoque schematibus, quae dupliciter definita sint, alteram definitionem
probabiliter esse tribuendam. quae coniectura, etiamsi adstipuletur Schottmuellerus I. I. 14,
per se nihil aliud est nisi coniectura quae probari nequit. et si Keilius 'alteram definitionem'
eam intellegit, quae apud Diomedem non in priore sed in altero posita est loco, tum sententia
eius stare non potest, cum Diomedes in exscribendis suis auctoribus nequaquam semper unum
eundemque observaverit ordinem. immo alia progrediendum est ratione. vidimus unum ex
Diomedis auctoribus eundem esse, quem secutus est Donatus. cum v^ro Donatus in definienda
hypozeuxi cum Scauro, cuius mentionem ipse non facit, ad verbum consentiat, optimo iure sta-
tuere possumus Diomedis et Donati auctorem communem fuisse Scaurum. quae
sententia firmatur ea re, quod quae in codicibus Diomedis Scauri definitioni hypozeuxeos (p. 444,
30) adnexa est, lemmate "de syllepsi' omisso, syllepseos definitio*^), ea itidem ad verbum apud
Donatum redit. lemmata igitur videtur Scaurus definitionibus non praeposuisse, quod optime
convenit argumentationi meae, cum apud Donatum quoque nulla exstent lemmata, non solum
in capite de schematibus, sed etiam in capitibus de metaplasmis, tropis, vitiis orationis. contra
apud Diomedem et Sacerdotem ubique, apud Gharisium in tractandis vitiis orationis et tropis
lemmata adhibentur, sine dubio ideo quod in fonte tribus his grammaticis communi ea reperi-
ebantur. accedit forma definiendi. nam ut a Scauro hypozeuxis verbis 'superiori contraria'
zeugmati opponitur, ita a Donati Diomedisque auctore communi saepe singulae figurae oppo-
nuntur^^), nusquam apud Charisium. denique Donatum secutum esse Scaurum tamquam ducem
quasi disertis verbis videtur testari Sergius (expl. in Donat, 552, 31): 'plerique docent et con-
nexionem esse in declinatione verborum, quam Donatus siluit vel Scaurus'. atque aliis

57) haec definitio a Eeilio male transposita est, cam, ut me monet Kiesslingius , in codicibus
duarum figurarum explicationes sub uno lemmate coniunctae sint non culpa librarii sed neglegentia

-Diomedis.

58) ut apud Diom. 441, 23 = Donat. 396, 8.

441, 27 = „ -, 10.
— , 32 == „ -, 12.

442, 5 = „ — , 16.
-, 21 = „ -, 22.

448, 6 = „ 399, 8.

Digitized by

Google

— 38 —

quoque locis Scaurianae doctriiiae vestigia in Donati 'arte' apparent, velut in iis quae de.ad-
verbiis docet p. 385, 12: 'adverbia . . . ab aliis partibus orationis veniunt, a nomine appellativo
, , . a proprio . , a vocabulo' e. q. s.; discernuntur igitur hic nomen proprium, appellatio, vo-
cabulum. quam doctrinam Scaurianam esse docet frg. 16 cf. supra p.5. etiamsi enim Scaurus non
solus talia praecepit (cf. Quintil. 1, 4, 20), non tamen neglegendum est, quod Diomedes p. 403,
24 sqq. (= frg. 21) eadem quae Donatus 1. 1. exhibet atque paulo ante Scaurum nominat aucto-

Verum coutra hanc meam sententiam, Donatum Scauri arte grammatica usum esse, pugnat,
quod Weiitzelius {Symb. crit. Vratisl. 1858) p. 25 sqq. contendit maximam Donati artis* partem
redire ad M. Flotium Sacerdotem. itaque opus est, ut de hac re pauca addamus.

Wentzelius Donati doctrinam ad Sacerdotem referendam esse imprimis ex iis coUigit,
quae uterque de modis verbi explicat*^). sed apud Sacerdotem p. 432, 18 modi verborum sunt
quinque : pronunUaiiyvLS imperativus optativus su&iunctivus infinitus; et additur quosdam tempus
futurum moclum appellare promissivum, sed illos errare, quod tempus futurum sit specie promissiva.
secaudum Donatuui vero p. 381, 17 'modi sunt, ut multi existimant, septeni : indicatiyus imperativus
proraisBivus optativus coniunctivus infinitus impersonalis; modus autem promissivus verbis 'sed
huuc nos modum non accipimus' improbatur, et de modo impersonali 'hunc quidem modum'
iuquit ^pro genere aut significatione verbi accipiunt'. uterque igitur promissivum modum reicit,
differunt iuter se de modo impersonali. id vero nobis propterea offensioni non esse debere
putat W. p, 46, quod Donatus hunc modum non ab omnibus grammaticis inter modos referri
profiteatur, sed a quibusdam in generibus verbi numerari; itaque cum etiam apud S. species
impersonalis ultimum teneat locum generum, omnia bene se habere. sed cur Donatus initio
modos eoumerat septem, cum sex tantum probet? sine dubio nulla de alia causa nisi quod
apud auctorem septem illi modi exhibebantur«i). at Sacerdos praebet quinque. — Sed
etiamsi lieri potuisse, ut Donatus ex Sacerdotis libro honnuUa sumpserit, non prorsus nega-
verira, attaraen exspectaremus Donato de ceteris quoque, quae verbo accidunt, si non de om-
nibus, in universum tamen cum auctore convenire. e contrario autem non solum alio ordine
accideutia recensentur, sed desiderantur etiam 'forma' et modus'. porro secundum Sacerdotem
p. 429, 25 'qualitas in verbis aut finita est, ut amo, aut infinita ut amare'; Donato 'qualitas
verborum in modis est et in formis'. deinde formae verborum sunt apud D. quatuor, perfecta

59) quod autem Scauri expoBitio introducitur verbis 'Scaurus ita definit', illud 'definit' nequa-
quam ad definitionem tantum pertineat necesse est, sed plerumque idem eignificat quod verbum '^dis-
Berendi* (Charia. p. 160, 1. 168, 6. 175, 30. 186, 30) apud Diomedem non minuB (cf. p. 415, 16)
qoiuii apud Charis, p. 12, 4. 14, 10. 168, 19. 225, 5. 231, l. 265, 23. 267, 23.

60) de Wentzelii errore inventorem ''Beptimi casuB' fuisBe Sacerdotem cf. supra adnoi 17.

61) flicut apud ChariB. p. 168, 2 (auctore, ni fallor, Cominiano) et Anonym. Gr. lat. I, 562, 21.

Digitized by

Google

(

f^ —

— 39 —

meditativa frequentativa inchoativa (359, 10); formam igitur verborum eandem intellegit quam
Dosltheus, Anonymus 6r. lat. I, Victorinus, quaeque spedes a Prisciano, a Dionysio el3og
appellatur. contra Sacerdoti (429, 20) formae verborum sunt duae, personaiis et impersonalis.
denique cum bic genera verborum protulerit novem, apud D. sicut apud plerosque exstant
quinque. adde quod S. verbis deponentibus et neutris participia tribuit quatuor, Donatus duo.
vides igitur totum verbi systema prorsus esse diversum.

Quae autem uterque de schematibus, de metaplasmis cet tradidit, in iis sane is, qui
more Wentzelii omnibus grammaticis reliquis neglectis solum Donatum cum Sacerdote contulerit,
persaepe tantum consensum invenisse sibi videbitur, ut Donatum ex Sacerdote bausisse i^tatuerit.
sed qui doctrinam vel potius singula verba horum grammaticorum etiam cum Diomedis Chari-
siique explicationibus comparaverit, Donatum ne eodem quidem fonte atque Sacerdotem , uedum
huius ipsius arte grammatica usum esse concedere non dubitabit.

Sed ut ad Diomedem redeamus, secundum huius auctorem, quem Gharisius quoque et
haud raro Sacerdos secutus est, Gominianum fuisse mihi constat Diomedes enim non solum
in explicandis schematibus et metaplasmis sed etiam in tractandis vitiis orationis tropisque
auctorem adhibuit Charisii. cum vero hic disserens de barbarismo et soloecismo priorem duorum
auctorum, quos ibi exscripsit, Cominianum fuisse ipse testetur^') et cum apud Diomedem alterius
Charisii auctoris nuUum reperiatur vestigium, Cominiano autem ea, quae in initio de barbarismo
leguntur, certe debeantur^^): vix dubitari potest, quin Cominiano ea quoque vindicanda sint,
quae Charisius et Diomedes de ceteris vitiis, de metaplasmis, de schematibus, de tropis a
communi auctore derivaverunt®^). accedit quod Diomedem sicut Gharisium aliis locis multis
'artem' huius grammatici exscripsisse constat^^^).

Qui tertius Diomedis auctor fuerit, statuere mihi non contigit — De Scauro vero
pauca sunt addenda. cum enim huius definitiones apud Diomedem saepe nullum excipiat exem-

62) p. 265, 2: ''De barbarismo, ut ait Cominianus' ; 266, 15 : 1)e soloecismo, ut ait Cominianas'.

63) of. Diomed. 451, 21 — 33 et Cominiani doctrinam apud Charis. 265, 2 — 11.

64) eandem sententiam protulit Schottm. L L p. 14. quod vero Sch. ea quoque, quae ChariBius
p. 283, 15 — 287, 16 ''de schemate dianoeas' docet, Oominiano tribuit, adsentiri non posaum, non tam
quod illa apud Diomedem frastra quaerimuB quam quod Oh. p, 279, 24 legimus: ''sed cum ad oratorias
virtutes pertineat Bchema dianoeas, nos de eo loquemur quod schema lexeos dicitur (= Diomed. 443,
12 sq.). cum igitur CominianuB ipse dicat se de schematibus dianoeas non locuturum esse, eum
tamen de hac re egisse non oredendum esi

65) Sacerdotem vero, quem interdum ex Oharisii auctore pendere supra diximus, Cominiani
'artem' inspexisse nulla est causa^ our non credamus. immo vero librum huius grammatioi ei notum
fuisse firmatur iis, quae de verbo ezposuit, com ibi saepe contra Cominiani doctrinam, quae nobis
nota est ex Charisio, pugnet

Digitized by

Google

- 40, -

pluiUj ut p, 444, 30. 445, (4;) 12. 447, 11; 19, facile quis opinetur in Scauri libro exempla defi-
nitionibus nuUa addita fuissii. quod ut per se prorsus est incredibile , ita quomodo illud factum
Bit, inde eKplicatur, quod plerlsque locis, quibus Scauri definitioni exeropla non apposita sunt,
huius definitioni praecedit et altera definitio ex Charisii auctore sumpta et exemplum aliquod^
quod Diomedi iion aolum cum Charisio sed etiam cum Donato est commune; quamobrem pro-
babile est Diomedem exempla apud Scaurum non tam non reperisse quam de industria omisisse,
ubi apud emn nullum inveniebat aliud exemplum quam quod modo ex Charisii auctore tran-
gcripserat. quae sententia probatur iis locis , in quibus exempla duorum auctorum sunt diversa,
velut s. tit. 'de epanalepsi' et 'de paronomasia', ubi Diomedes exhibet exemplum utriusque^^).
Quod porro apud Donatum tres figurae, parhomoeon, homoeoptoton, homoeoteleuton, cum
cootra huius auctoris morem ad normam auctoris Charisii definiantur, Scauro videntur abiudi-
candae csse, tamen, cum duae harum definitionum apud Diomedem pari modo prolatae sint,
ut dubitari non possit, quin in fonte communi exstiterint, fieri non potest, quin etiam tres illas
defiiiitiooes Scauro vindicemus, praesertim cum facile perspiciatur, cur grammaticus in defi-
niendi ratione sibi nou constiterit. ex mea enim sententia Scaurus in definiendis tribus illis
figuris alia forma propterea usus est, quod vocabula graeca parhomoeon , 'homoeoteleutorf,
'bomoGOptoton' in linguam latinam vertere difficilius est quam quod aptis nominibus quae vo-
cantur substantivis fieri possit^^). quae cum ita sint, omnia quae Diomedi cum Donato in
explicandis metaplasmis schematibusque communia sunt, tribuemus Scauro (excepta Donati altera
syllepsos definitione spuria^*), atque cum porro Donatus et Diomedes, ubi consentiunt, ple-
rumque conveniant ad verbura — unde elucet non solum Scauri doctrinam sed verba ipsa apud
eos servata esse«*) — , et cum Diomedes Scauri definitiones saepe cum aliis conftiderit, in

66) quamquam b. t 'de paronomasia' exemplum Terentianum, cum apud Sacerdotem quoque
Tedeat, etiam CaminiaBO potest deberi. ne quis vero Diomedem secutus hoc exemplum putet in
Bcauri dofinitionem prorfiUB non quadrare, monendum est, quod Diomedes definitionem Scaurianam
cum alia, uliunde petita, ita coniunxit, ut Scauri definitioni illata sit notio, quae ab ea aliena
eet. paronomaeian autem variis fieri modis docet iam Cornificius ad Herenn. IV, 21, 29; cf. etiam
Quintil. IX, 3, 66.

67) of, Comif. ad Her. IV, 20, 28: 'Similiter cadens exornatio appellatur' e. q. s. et ibid.
'Similiter desinens eat oum' e. q. b. cf. Quintil. IX, 3, 75 — 78.

68) cf. Koilii adnot crit. ad Donat. p. 397, 26: 'item — 29 lactis om. L, deleta sunt in P';
atque animadvertae , quod apud Donatum praeterea nusquam duae eiusdem figurae definitiones reper-
inntur.

69) quamquam IgituT Scaurus in libro ''de orthographia' p. 7 ('ut testantur fiitanlaCfiol, in
quibus eet eiuBmodi Byllabarum diductio, ut pictai vestis* et ''aulai medio' pro 'piotae' et 'aulae') di-
ductio' vocabulo pro 'diecissio' (Donat. et Diomed.) utitur et non exemplum Ennianum (ann. 1, 34),

Digitized by

Google

f--

— 41 —

Scauri definitioDibus restituendis (vide iufra caput V) Donatum nostro iure tamquam ducem se*
quemur. exempla vero, quae Donatus haud raro breviavit, ita saepe exhibebimus, ut servata
sunt apud Diomedem et Consentium. —

quo apud Donatum diaeresis iUustratur, sed duo protulit exempla Vergiliana (A. 9, 26. 3, 354), quo-
rum prius iteratur apud Charisium, Diomedem, Anonymum de uli syll., Gonsentium, alterum apud
Diomedem solum: differentiis tamen eiusmodi sententia nostra non refellitur, cum Scauri ^de ortho-
graphia' liber non integer servatus sit. praeterea vero, quod ad exempla pertinet, nuUam video
causam, cur Scaurum in utroque libro eadem adhibuisse credamus.

Digitized by

Google

X?

— 42 —

Diomedes 443, 6 sqq. (De Bchematibus).
Schemata; quae latine figurae vocantur, fiicut nomine ipso patet, conformationes sunt quaedam
sententiae remotae a communi « hae, ut Quintilianus ezistimat, adeo tropis ipsa rei natura coniunctae
sunty ut a quibusdam troponun nomen acoeperint, sive quod forment orationem sive quod vertant;
unde et motus dicuutur. iigura igitur est arte aliqua novata forma dicendi. huius partes duas facit,
dianoeaa, quod est cogitationis et sensus, et logu^*^), quod est elocutionis atque verborum.

Donatufl 397, 4 sqq.
Schemata lexeoa aunt et dianoeas, id
est figurae verborum et sensuum. sed
Bchemata dianoeas ad oratores pertinent, ad gram-
maticDs lexeos. quae cum multa sint, ex omnibus
cecessana fere suot decem et septem. quorum
haec flunt nomina:

prolepsis Beugma hypozeuxis
ayllepEts anadiplosis anaphora epana-
lepsis epizeuxia paronomasia schesis
onomaton parhomoeou homoeoteleuton
homoeoptoton^^) polyptoton hirmos po-
lyayndeton dialyton.

Prolepeis est praesumptio
reraiu ordine secuturarum, ut:

'continuo reges ingenti mole Latinus'
et cetera (Verg* A» 12, 161 iqq.)-

Diomedes 443, 12 sqq.

sed cnm
ad oratiorias virtutes pertineat schema dianoeas,
nos de eo ioquimur, quod schema lexeos dicitury
cuins finitio est talis : schema lexeos est ordo ver-
borum aiiter quam debet figuratus metri aut deco-
ris aut emphaseos gratia. huius species sunt mul-
tae, sed necessariae traduntur, per quas similes
coUigentur, prolepsis zeugma hypozeuxis
syllepsis [asyndeton] anadiplosis anaphora,
alia anaphora, epanalepsis epizeuxis par-
onomasia schesis onomaton parhomoeon
homoeoteleuton homoeoptoton polypto-
ton hirmos polysyndeton dialyton climax.

De proiepsi. Prolepsis est pronuntiatio
rerum ordine secutarum, id est cum ante
numerus verbo redditur quam personae definiantur,
ut est:

'^continuo reges, ingenti mole Lati-
nus quadriiugo v. c. b. i. T. . . procedunt
castris' (Verg. A. 12, 161 sqq.)
et aliter de prolepsi disputatur, cum id quod po-
sterius accidit ante tempus ascribitur, ut '"Lavinia-
que V. 1.* (A. 1, 2); Lavinium enim nondum erat,
cum ad Italiam venit Aeneas. et apud Sallustium
(hist. I, 9) 'montem sacrum atque Av. i.', qui mons
ab hoc, quia illum plebs insederat, postea sacer
dictus est.

70) cf. p, 440, 17; 'schemata logu appellantur et R. Volkmanni 'Hermagoras' p. 269.
71} homoeoptoton post homoeoteleuton praebet et hic et infra cod. Paris., praeterea parhomoeo
homoeoteleuton^ homoeoptoton polyptoto contrarium est.

♦

Digitized by

Google

— 43 —

Quintilianus.
. . . figura, sicut nomine ipso patet, conformatio quaedam orationis remota a communi et primum se
ojQferente ratione (IX, 1, 4). cum sit proximo libro de tropis dictum, sequitur pertinens ad figuras,
quae cxrifictTa graece yooantury locus ipsa rei natura coniunotus superiori. nam plerique has tropos
esse existimaTerunt, quia, siye ex hoc duxerint nomen, quod sint formati quodam modo, sive ex eo
quod vertant orationem, unde et motus dicuntur, fatendum erit e. q. s. (IX, 1, 1 sq.). ergo figura
. sit arte aliqua novata forma dioendi (IX, 1, 14). inter plurimos .... consensum est, duas eius esse
partes, dwvoUcg, id est mentis yel sensus yel sententiarum . . . et Ai|€og, id est yerborum yel dictionis
yel elocutionis yel sermonis yel orationis (IX, 1, 17).

Gharisius 279, 22 sqq.

Schemata lexeos sunt et dianoeas, id
est figurae yerborum et sensuum. sed cum
ad oratorias virtutes pertineat sckema dianoeas, nos
de eo loquemuTy quod schema iexeos dicitur, cuius
Jinitio est talis: schema lexeos est ordo verborum
aiiter quam debuit figuratus metri aut decoris causa.
huius speeies sunt muitae,
sed necessariae traduntur [XVIII]

prolepsis zeugma hypozeuxis
syllepsis [asyndetonj anadiplosis anaphora
epanalepsis epizeuxis paronomasia sohe-
sis onomaton parhomoeon homoeoteleu-
ton homoeoptoton polyptoton hirmos po-
lysyndeton dialyton.

Proiepsis est cum ante
numerus verbo redditur quam res personaeve finiun-
tur, ut:

'^continuo reges, ingenti mole Latinus
quadriiugo y. c. b. i. T. ... proc. castris'
(Verg. A. 12, 161 sqq.).

Sacerdos 456, 3 sqq.

De proiempsi. Proiempsis est cum antequam
res vei personae finiuntur, numerus terminatur, ut:

''interea reges .... circum' et cetera;
iterum: ''et iuxta Ascanius . . . procedunt'
(Verg. A. 12, 161 sqq.).

Digitized by

Google

44

Donatus.

Zeugma est unius verbi
oonelusio diyersis clausulis apte con-
iuneta, ut: '

"Troiugena intetpt-es divum qui nu-
mena Phoebi Qui tripodas Glari lauros
q. a. b/ et oetera (Verg. A. 3, 369).

H^pozeuxiH e&t figura superiori con-
traria^ ubi diverea verba singulis clau-
eulifi Bubiunguntur, ut;

'regem adit et rcgi memorat nomenque
genuaque' et cetera (Verg. A. 10, 149).

Syllepsis est dissimilium clausularum
per iiBum Yerbum conglutinata conceptio,
nt: 'hic illiuB ariua, Hic currus fuit* (Verg.
A. l^ 16), hoc Bchema ita late patet, ut fieri bo-
leat non Bolum per partes orationis sed et per
acddentja partibus orationum.

AnadiploBis eat congeminatio dictio-
nie ex ultimo loco praecedentis yersuB
et principio sequentis, ut:

'^Bequitur pulcherrimuB Astur,

Astur equo fidenB* (Verg. A. 10, 180).

DiomedcB.

De zeugmate, Zeugma OBt uniuB verbi
conclusio diversis clausuliB coniuncta,
id est cum duo aut conplura ad unam partem ora-
tionis iungenda referuntur. huius autem conclu-
Bionis diversitas tribus locis posita indicatur. fit
enim aut cum praeponitur unum verbum, ad quod
sequentes sensus conferantur, ut est: . . . . (Gic.
pro Gluent 6, 15. cf. Quintil. IX, 3, 62), aut cum
in medio Bensuum loco positum reperitur, ut est:
'"Troiugena interpres d. q. n. Ph. qui tr. Gl. 1. q.
8. Bentis et . . . pinnae' (Yerg. A. 3, 359 sqq.);
'sentis' enim verbum tam primis quam ultimis
iungitur et ob id mesozeugma nominatur ; aut certe
cum uno verbo sensus conplures cluduntur, ut est
Tullianum: ... (in Gatil I, 1, 1); conclusit enim
uno verbo 'moverunt', unde hypozeugma dicitur.

De hypozeuxi, Hypozeuxis est cum singulae
res aut personis subiciuntur aut verbis, ut:

''regem adit et regi memorat nomen de-
cusque quidve petat . . . ferit' (Verg. A. 10,
149 — 154). hypozeuxis est, ut Scaurus ait,
figura superiori contraria, ubi diversa ver-
ba singulis iunguntur.

Syllepsis est dissimilium rerum et
clausularum per unum verbum congluti-
nata conceptio.

De syliepsi, Syllepsis est conceptio, cum 51«-
gularis dictio piuraii verbo vel posteriori tantum
vel ultimo redditur, ut est: '^hic illius arma,
hic currus fuit' (Verg. A. 1, 16). item: . . .
{Ferg. B. 1, 81 sq.).

De anadiplosi. Anadipiosis est cum nltima prio-
ris versus dictio initio sequentis iteratur , ut ""se-
quitur pulcherrimus Astyr,

Astyr equo fidens' (Verg. A. 10, 180 sq.)
anadiplosis est congeminatio dictionis
ex ultimo loco praecedentis etprincipio
sequentis.

Digitized by

Google

^rr

— 45 —

Charisius.
Zeugma est verbum quod in
duplici multiplicive sententia aptatur, sed quod omni'
bus communiter redditur, ut:

''Troiugena i. d. q. n. Ph.
. q. tr. Cl. 1. q. 8. s/ (Verg. A. 3, 369);
yerbum enim '^sentiB' singulis quibueque debetur.
aliis ita placuit zeugma definire ''nihil hominum
te fortunae nihil commiserescit meae? finge adve-
nam esse: nihil fratemi nominis solemne auxilium
et nomen pietatis moyet?' plures sententiae uno
yerbo cluduntur.

Hypozeuxis est cum singulae res aut personae
verbis suis eiuduntur, ut:

'^regem adit et r. m. n. q. g. q.
quidye ferat q. i. p. . . . ferit' (Verg. A.
10, 149—164).

Syiiepsis est cum singularis dictio piurali verbo
conciuditur, ut: ... {Ferg. B, 1, 81), vel cum pluraiis
dictio singuiari verbo conciuditur, ut 'hic illius
a. h. c. fuit' (A. 1, 16); debuit enim dicere liic
illius arma fuerunt'.

Anadipiosis est cum eadem dictio et in ciausula
versus et in principio sequentis ponitur, ut:

'sequitur pulch. Astor
Astor e. q. f. e. y. a.' (Verg. A. 10, 180 sq.).

Sacerdos.
De hypozeuxi. Hypozeuxis est qiiotiens unum
verbum in dupiici multipiicive senientia postea ap-
piicatur omnibus superioribus respondens, ut est:
''qui numina Fh.
q. tr. Cl. 1. q. s. s.' (Verg. A. 3, 369).
De prozeuxi. ProzeuxiB, quae est oontraria
hypozeuxi, fit hoc modo, cum antea yerbum poni-
tur quod omnia posteriora coniungat, ut: . . . .
(Verg.A. 7, 243).

De promesozeuzi. Promesozeuxis , quae con-
stat de prozeuxi et mesozeuxi, fit hoc modo : yerba
necessaria ante et in medio posita nectunt secum
orationem, ut: . . . (Verg. A. 3, 86) e. q. s.

De zeugmate. Zeugma est cum rebus singulis
yerba necessaria applicantur, ut:

'regem adit et regi memorat' (Verg. A.
10, 149).

De synlempsi prima. Syniempsis prima Jit^
cum dictio singularis pluraii aiiigatur, ut: . . .
(Verg. A. 1, 212).

De secunda synl. Secunda Bynlempsis contra-
ria fit, cum dictio piuraiis singuiari conciuditur, ut
'hic il. a. h. c. fuit' (A. 1, 16). — De tertia
synl. Synlempsis e. q. s.

De anadipiosi. Anadipiosis est cum uitimum
verbum dictionis praecedentis in sequentis principio
iteratur, ut:

^sequitur pulch. Astur
Astur e. f.' (Verg. A. 10, 180 sq.)

Digitized by

Google

46 —

Donatus.
Anaphora est relatio eiusdem
verbi per principia verauum plurimorum,
ut: 'nate, meae vires m. m. p. s.

natej patris e. q. t T. temnis' (Verg. A,
1, 664 sq.).

Epanalep&ie eet verbi in principio versus
poBiti in eiuBdcm £ne repetitio, ut:
'ante etiam Bceptrum D. r. e. ante' (Verg.
a 2, 536).

Epizeuxis est eiusdem
verbi in eodem versu sine aliqua dilatione
congeminatio^ ut:
''me me^ adeum q. f. i* m. c. f.' (Verg. A. 9, 426).

Paronomasia est veluti
quaedam denomiuatio, ut:

nam inceptio est amentium haut aman-
tium* (Terent Andr. 1, 3, 13).

Bcheaia onamatan eet multitudo nominum con-
iunctorum quodam habitu copulandi, ut:
'Maraa manus, PeHgaa coh., Vestina v. v.'
{Enn. aan. 8, 280),

Diomedes.

Dc anaphora. Anaphora est relatio eius-
dem verbi aut similis per principia ver-
suum plurimorum, ut:
"^nate, meae v. m. m. p. s.
n a t e , p a t r i s s. q. t. T. t. a t. c. e. s. t n. p.
(Verg. A, 1, 664 sqq.); item: . . . (A. 12, 67 sqq.).

Est et secunda anaphora. per quam elocutio
non convenienter respondens ad aliud refertur oc-
culte, ut est apud Sallustium (GatiL 18) . . . .; hic
''de qua' intellegitur de coniuratione.

De epanalepsi. Epanalepsis est cum maiore
significatu facta repetitio, ut est in Horatio (carm.

n, 14, 1 sq.)

et aliter cpanalepsis Jity cum eadem dictio et prin-
cipium versus ct clausulam tenety ut ^pater . . . pa-
ter (inc. trag. v. 214 E) et '^ante etiam sce-
ptrum D. r. e. ante' (Verg. G. 2, 636) et liaec
navis o. praeda 8., c. et i. e. praeda' (Cic in Verr.
act sec. V, 17, 44. cf. Uuintil. IX, 3, 34).

De cpiseuxi. Epizeuxis est eiusdem di-
ctionis in eodem verau sine aliqua dila-
tione geminatio, cum impetu pronuntiationisy ut:
^me me, adsum q. f. i. m. c. f.
K. m. fr. 0.' (Verg. A. 9, 426 sqq.).

De paronomasia. Paronomasia est veluti
quaedam denominatio, cum praecedenti no-
mini aut verbum aut nomen adnectitur ez eodem
figuratu, ut fugam fugit, facinora fecit, gratas
gratias, Creta decreta est, pugna pugnata est
et aliter paronomasia fit, cum dictio iteratur^
mutata tamen aut littera aut syliaba, quotiens no-
mine simili utimur in significatione diversa, ut
est apud Terentium (Andr. 1, 3, 13):
''nam inceptio est amentium, haut aman-
tium', et apud Ciceronem (Jrg. ex or» inc. 4 ed.

Bait. voL XI, 34) , e/ {ibid.) . . ., item (ibid.).

De schesi onomaton. Schcsis onomaton est cum
singuiis nominibus epitheta coniuncta sunt, ut:
''Marsa manus, Peligna coh., V. v. v.' (Enn.
ann. 8, 280).

Digitized by

Google

47

Charisius.
Anaphora est cum eadem dictio in principio
versuum ponitur, ut:

''nate, meae y. m. m. p. s.

nate, patris s. q. t. T. t.' (Verg. A, 1, 664).

Epanalepsis est cum eadefn dictio in principio
versus et in eiausuia ponitur^ ut ^pater . . . pater*
(Jne. trag. 214).

Episeuxis est repetitio
dictionis eiusdem

cum impetu pronuntiationis, ut:
'me me, adsum q. f. i. m. c. f.
. R. m. f. 0.' (Verg. A. 9, 426 sq.).

Paronomasia est cum
dictio iteratur, mutata tamen aut iittera aut syi-
iaba.

et (ibid.)

ut apud Ciceronem {frg, ex or, inc. 4) . . .,

Sacerdos.
De anaphora. Anaphora est cum idem yerbum
in principio tam primae quam secundae ponitur
dictionis ut:

"^nate, meae v. m. m. p. s.

nate, patris s. q. t T. t.' (Verg. A. 1, 664).

De epanaiempsi. Epanalempsis fit hoc modo:
idem verbum ponitur in elausula, quod in principio
dictionis, ut ^pater . . . pater (inc. trag. v. 214).

De epizeuxi. Epizeuxis est eiusdem verbi re-
petitio

cum impetu pronuntiationis, ut:
me me, adsum q. f. i. m. c. f.
R' (Verg. A. 9, 426).

De paronomasia. Paronomasia est cum iteratur
dictio, iitteris vei syiiabis demutatis: iitteris ut:

'nam inceptio e. amentium, h. amantium'
(Terent Andr. 1, 3, 13); syiiabis, ut Cicero {frg.
ex or» inc. 4).

De schesi onomaton. Schesis onomaton est cum
singulis nominibus epitheta iunguntur, ut .,.. (Verg.
A. 6, 275).

Digitized by

Google

48

DonatuSi

rarhomoeoa eat cum ab iBdeiD litteris diyersa
yerba sumunturj ut:
'0 Tite tute Tati t t, t t' (Euu. ftun. 1, 113).

HomoGoteleuton est cum simili modo
dietionee plurimae finiuntnri ut 'eo8 re-
duci quam relinqui^ doTehi quam deseri
Maiui' (Eun. Iphig. frg. 9).

Homoeoptoton est cum Id Bimiles ca-
BUB exeunt verba diTerBa, ut '^merentee
fleuteB lacrimanteB commiseranteB' (Elnn.
ann. 1, 107).

rolyptotoii est muUitudo casuum ya-
rietate distincta, ut:

'litora litoribuB contraria fluotibuB nn-
das Imprccori arma aimis, pugnent ipsi-
que nepoteBque' (Verg, A. 4, 628 sq.).

HirmoB eet series orationis tenorem
Buum usque ad ultimum BerTanE, ut 'prin-
cipio caelum ac tertas campoeque linqnen-
tSB Lucentemque globum lunae Titaniaque
aetra, Spiritus intus alit* (Verg. A. 6, 724sqq.).

PoljByndeton ost multiB nexa coniunctio-
nibuB dictio, ut '^Aeamasque Thoasque Pe-
lides NeoptolemuBque\ et ceteift (Verg. A.
2, 262 &q.).

Diomedes.
et aliter schesis onomaton fit cum in conexu vel
textu scntentiarum plures antonomasiae ponuntur,
ut (Verg. A. 11, 483).

De parhomoeo, Parhomoeon est cum verba
yel nomina paululum inflexa et tamen prope ei-
milia Buperioribus inferuntur, ut . . . (Verg. A. 4,
.3 sq.).

et aliter parhomoeon fit , cum verba similiter inci-
piunty ut:
''machina multa m. m. m. m.'

De homoeoteieuto, Homoeoteleuton est oratio
Bimilibus clausulis terminata, id est pari verborum
exitti finita, ut apud Ennium (Iph, firg. 9) ''eos
reduci quam relinqui d. q. d. Malui'; et
Sallustius (H. frg. 59 D.) 'in nuda, in tecta cor-
pora'; Vergilius (A. 6, 86) . . .
homoeoteleuton est cum simili modo di-
ctiones multae finiuntur.

De homoeoptoto. Homoeoptoton est oratio ex-
currens in eosdem casus similitery id est cum uno
similique casu totius sensus elocutionis impletur,
ut apud Sallustium (H. £rg. 102 D.). . . .
et aliter homoeoptoton fit cum oratio excurrit in
eosdem casus et similes fines, ut Ennius (ann.
1, 107) ^merentes flentes lacrimantes ac
miserantes'. item homoeoptoton est cum
in similes casus exeunt verba diverBa.

De polyptoto, Polyptoton est oratio casuum
yarietate distinota, ut est in Terentio (Adelph.
3, 4, 9 sqq. . . . ; item :
'litora litoribus c. fL undas' (Verg. A.
4, 628).

De hirtno, Hirmus est cum uniformis oonti-
nuatur series orationis unius casus tenorem ad
clausulam usque custudiens, ut:

''principio caelum ac ter. c. L

L q. g. L T. a. s. i. a.' (Verg. A. 6, 724 sqq.).

De poiysyndeto. Polysyndeton est oratio pluri»
bus nexa coniunctionibus, nt . . . (Verg. A. 9, 767),
item . . . (Verg. G. 8, 344 sq.).

i

Digitized by

Google

49 —

Charisius.

Schesis onomaton es( cum
in textu plures antonomasiae ponuntur, ut:
""Marsa manug, P. c, Y. v. v.' (Enn. ann. 8, 280).

Parkomoeon est, cum verba omnia similiter in-
cipiunt, ut:

"0 Tite, tute Tati 1. 1. t. t' (Enn. ann. 1, 113).
Homoeoteleuton est oratio
pari verborum
exitu finita, «/ '^hos reduci q. r. d. q. d. m.' (Enn.
Iphig. frg. 9).

Homoeoptoton est oratio
excurrens in eosdem casus similes, ut:

Sacerdos.

'^merenteB flentes lacrimantes ac
miserantes' (Enn. ann. 1, 107).

Polyptoton est oratio per piures
variata casus, ut:

''litora litoribus c. fl. u.

i. a. a. p. i. q. n. q.' (Verg. A. 4, 628 eq.).
Hirmos est oratio unius tenorem casus ad ciau»
suiam usque eustodiens ut: ''principio caelum
ac t. c. q. 1. 1, q. g. 1. T. a. b. i. a.' (Verg. A. 6,
724 sqq.).

Polysyndeton est pluri-
hus coniunctionibus nexa oratio, ut: '^AthamaBque
ThoaBquer Pelidesque NeoptolemuB primuB-
que M. Et M. et i. d. f. E.' (Verg. A. 2, 262 Bqq.)
et aliubi (A. 1, 178)

De parhomoeo.

Parhomoeon est cum multorum verborum di-
versorum initia similibus litteris proferuntur, ut
.... (Verg. 3, 183), et . . . . (Terent. Heaut. 1, 2, 35).
De homoeoteleuto, Homoeoteleuton, quod con-
trarium parhomoeo est, fit hoc modo, cum diversae
orationis fines isdem litteris terminantur, ut . . .
(Verg. A. 8, 641).

De homoeoptoto, Homoeoptoton est oratio ex-
currens per eosdem casus, ut . . . (Verg. A. 2, 394)
et . . . (ibid. 2, 262) et . . . (Terent. Adelph. 1, 2, 8).

De polyptoto,
variata casus, ut:

Polyptoton est oratio per piures

'"litora litoribuB c. fl. u.

deprecor a. a. p. i. q. n. q.' (Verg. A. 4, 628 sq.).

De hirmo, Hirmos est oratio unius tenoris eos-

dem casus ad ciausuiam usque conservans et ratio-

nabilem continens ordinem, ut:

''principio . . . intus alit' (Verg. A. 6, 724 sqq.).

De polysyndeto, Poiysyndeton est oratio piu-
rimis coniunctionibus copuiata, ut: '^Acamasque
Thoasque Pelidesque N. p. q. M. e. M. e. i. d.
f. E.' (Verg. A. 2, 262).

7

Digitized by

Google

— 50

Bonatufi.

Dialjton yel A&fadeton eBtfigurot aupe-
riori contraria carens caniunctioDiliuB, ut:

«

'ite, Ferte
citi flamtiias, date tela, impellite remoB'
(Yerg, A. 4, 593 BqO»

I DiomedeB.

De dialyto sive asyndeto. Dialyton est oratio
quae sine coniunctionibus solute ac simpliciter ef-
fertur''^*) nulla coniunctione interposita superiori
contraria, ut ''alii navalibus ite, Ferte
citi ferrum, date t, impellite r.' (Verg. A.
4, 693); item Venimus, vidimus, placuit''*) et
apud Tullium (fr. 63) ''pertulit, cogitavit'. hoc
etiam brachylogia nominatur (cf. Quintil. IX, 3,
50).

Biomedes.
De gTadation^;. Climax est» quam no&tri gradationem vocant, adiectio repetens quae dicta sunt.
priusqitam enim ad aliud descendat, in prioribus resistit, hoc est quotiens ab eo, quo sensus superior
terminalur, infcrior inripitur ac deiftceps quitsi ptr gradus idem dicendi ordo servatur, ut est: Undustria
paril virtutem^ mrtus gloriam, gloria inimiciiias, immicitiae pericuia'

simile est esemplum ex Oraeco notissitno translatum: '^non enim dixi quidem, sed non scripsi, nec
scripsi quidem, sed non obii legationem, nec obii quidem legationem, sed non persuasi Thebanis' (De-
mosth, de eor. p. 288). sunt tamen tradita et Latina: '^Airicano yirtutem industria, yirtus gloriam,
gloria aemulos couparaTit' (cf. Cornif. ad Her. lY, 26, 34). item et Calvus (orat. in Vatin.) . . . .;
inveoitur quoquo apud poctas, ut apud Homerum (II. II, 101) in sceptro, quod a love ad Agamemno-
nem usque deducit; apud nostrum etiam tragicum (inc. trag. v. 101 — 103) sic . . . .; haec autem gra-
datio apertiorem habet artem et magis adfectatam, ideoque rarior esse debet. item apud Vergilium
(B. 2, 63 sq.) —

72) cf- Isid. Or. I, 36, 20 : Dialyton vtl asjndeton figura est, quae e contrario sine coniunctio-
nibiiB solute ac simpliciter eifertur, ut: Venimug^ vidimus, placuit'.

Digitized by

Google

— 51 —

Gharisius.
Dialyton est sive dialysis oratio

nuiia coniunctione interposiia, ut:

'alii navalibuB ite, Ferte

0. f., d. t., i. r.' (Verg. A. 4, 593), et aliubi:

(inc. trag. v. 84).

Sacerdos.
De dialyto, Dialyton vel asyndeton est dictio
sine coniunctione prolata, ut:

c. fl., d. t., i. r.'

''alii navalibus ite, Ferte
(Verg. A. 4, 593).

Quintilianus IX, 3, 54 sqq.
Gradatio, quae dicitur vdl^ai^ apertiorem habet artem et magis adfeotatam, ideoque esse rarior
debet. est autem ipsa quoque adiectionis: repetit enim quae dicta sunt, et priusquam ad aliud de-
Bcendat, in prioribuB resistit: (Isid. Or. II, 21, 3: Ciimax est gradatio cum ah eo verbo , quo sensus
superior terminatur^ inferior incipit ac dehinc quasi per gradus dicendi ordo servatur, ut est iiiud ^fri-
cani: 'ex innocentia nascitur dignitasy ex digniiate honory ex honore imperium, ex imperio iibertas\)
cuius exemplum ex Graeco notissimo transferatur : ''non enim dixi quidem, sed non scripsi, nec scripsi
quidem, sed non obii legationem, nec obii quidem legationem, sed non persua^i Thebanis (Demosth.
de cor. p. 288). sunt tamen tradita et Latina: ''Africano virtutem industria, virtuB gloriam, gloria
aemulos comparavit' (cf. Cornif. ad Her. IV, 25, 34), et Calvi (orat in Vatin.) . . . ; invenitur apud
poetas quoque, ut apud Homerum (H. II, 101) de sceptro, quod a love ad Agamemnonem usque de-
ducit, et apud nostrum etiam tragicum (incert. trag. v. 101 — 103) .... —

Digitized by

Google

— 52 —

l Terentii Bcauri quae supersuut de metaplasmis et de

scliematibus.

I. De metaplasmis.

1. Metaplasnius est transformatio quaudam recti solutique sermonis in alteram spe-
ciem metri ornatusve causa. huius species sunt quattuortlecim; prothesiB epenthesis paragoge
aphaeresis syncopfi apocope ectasis systole diaeresis episjTialiphe synaliphe ecthlipsis antithesis
metathesis,

2. Prothesis eat appositio quaedam ad principium dictionis litterae aut syllabae: lit-
terae, ut "^cum sociis giiatoque penatibus' (Verg, A. 3, 12) pro uato; sjllabae, ut 'tetulit senilis
Poeas ad caelum matius* pro tuht,

3. Epeuthesis est appositio ad mediam dictionem HtteraLi aut syllabae: litterae, ut
'relliquias Danaum' (V. A, 1,30) pro reliquias; syllabae, ut Ennius dicit plerumque indupera-
torem pro imperatore,

4. Paragoge est appositio ad finem dictionis litterae aut syllabae: litterae, ut 'magis'
pro mage; syllabae, ut 'potestur' pro potest.

5. Aphaeresis est ablatio de principio dictionis coiitraria prothesi, ut ait Terentius

L Donat, 3'J5, ^T: Be raDtaplsismia. Metaplai^mus . . . metathesis. ef. Diomed. 440, 28. Pomp.
comra. ii3 Donat. Gr. lat Y, 23(», 24. Wu]qt. Or. I, 35, L

2. Donat. 396, 1 : Prothesis . . . aut sj^Habae, ut gnato' pro uato, 'tetulit' pro tulit. Diomed.
440, 33; Prothesis .. . djctiotiis. ConseQt, 3B7, 33: prothesis est litterae — , ut 'cum s. gn. q. p.' —
item protliesis est syHabac^ ""tctuHt s. hoitis a. c. in/j dixit enim tetulit pro eo quod est tulit.
Pomp. 29f»| 7: ''tetuHt s. Popnjf a. c. m/ Isid. 1, 35, 2.

3. Eonat 396, 3: Epenthesis . , . aut sTHabae, ut 'rclHquias' pro reliquias, induperator' pro
imperator. hanc aHi epenthesin, aHi parenthesin dicunt. Dioraed. 441, 5: Kpenthesis .. appositio.
CoDsent. 388, 1: Epenthesis est adiectio Htterac fejHabaevD ad racdiara dictionera: litterae ... impe-
ratore. Pomp. 297, L Isid. 1, 35, 2.

4. Douat. 39fi, 6: Patagoge . . . aut syllabaej ut . . mage et potestur . . potest. hanc alii pros-
paralepsin appellant. Diomed. 441, 19: potestur pro potest, Consent 388, 5: Paragoge est, quae eadem
(pros)paralerapBift dicitur, adiectio Htterae eyllabaeTe ad . . . syllabae — ut potestur pro potest. Pomp,
297, 2; 'magna iieri ratione potestiir' (Lucret 3, 1008 Bem. : .. . expleri nulla ratione potestur).
laid. Ij 35, 3.

5. Donat. 396, 8: .Vphaeresis . . . ut mitte' pro oraitte, '"temuo' pro coutemno. Diomed. 441,

Digitized by

Google

— 53 —

(Adelph. II, 1, 31) '"mitte ista atque ad rem redi* pro oraitte, et ut Vergilius (A. 6, 620) 'temnere
divos' pro contemnere.

6. Syncope est ablatio de media dictione contraria epenthesi, ut ""audacter' pro auda-
citer, et Terentius (Phorm. 1, 2, 51) ''commorat' pro commoverat.

7. Apocope est ablatio de fine dictionis paragoge contraria, ut 'Achilli' pro Achillis
et ''pote' pro potest.

8. Ectasis est extensio syllabae contra naturam verbi, ut Italiam fato profugus' (V.
A. 1, 2), cum Italia correpte dici debeat.

9. Systole est correptio contraria ectasi, ut 'aquosus Orion' (V. A. 4, 52), cum Orion
producte dici debeat.

10. Diaeresis est discissio syllabae unius in duas facta, ut olli respondit rex Albai
longai' (Enn. ann. 1, 34).

11. Episynalipheest conglutinatio duarum syllabarum in unam (syllabam) facta, con-
traria diaeresi, ut Thaethon' pro Pha^thon (Varro Atac: Tum te flagranti deiectum fulmine
Phaethon. cf. Quintil. 1, 5, 17), 'Nerei' pro Nerei (Verg. A. 8, 383: arma rogo, genetrix nato . te
filia Nerei) et 'fixerit aeripedem cervam licet' (V. A. 6, 802) pro a^ripedem.

12. Synaliphe est per interceptionem concurrentium vocalium lubrica quaedam lenisque
conlisio, ut 'atque ea diversa penitus dum parte geruntur' (V. A. 9, 1). haec a quibusdam syn-
crisis nominatur.

22: AphaereBis . . . prothesi — ut '^temnere . . . contemnere*. Consent 388, 11: ut ait . . omitte; syl-
laba, ut V. . . . contemnere. Pomp. 297, 8. Isid. 1, 35, 3.

6. Donat. 396, 10: Syncope . . . audaciter, *^oommorat' pro commoverat. Diomed. 441, 27 : Syn-
cope . . . epenthesi. Consent. 388, 14: ut cum dicimus Wdacter pro audaciter — et Terentius . . .
commoverat.

7. Donat. 396, 11: Apocope . . . potest. Diomed. 441, 31: Apocope . . . dictionis prosparalepsi
vel paragoge contraria. Consent. 388, 21: Apocope est • litterae, ut . . . Aohillis. Pomp. 297, 11.

8. Donat. 396, 14: Ectasis . . . debeat. Diomed. 442, 1: Ectasis est extensio. Quintil. 1, 5,
18. Consent. 389, 1. Pomp. 297, 17. Isid. 1, 35, 4.

9. Donat. 396, 16: Systole . . . debeat. Diomed. 442, 5: Systole . . . ectasi — item '"aquosus
Orion. Consent. 389, 8 : ut est '"aquosus Orion', cum prima Orionis syllaba utique longa sit, ut alibi
et 'c. Oriona '(Verg. A. 3, 517). Isid. 1, 35, 4.

10. Donat. 396, 18: Diaeresis .... longai. Diomed. 442, 11: Diaeresis . . . duas divisae.
Pomp. 297, 30. Isid. 1, 35, 4. cf. supra adnot. 69.

11. Donat. 396, 20: Episynaliphe . . . Nerei, 'aeripedem' pro aeripedem. Diomed. 442, 20:

Epis. e. c. seu contractio d. . . . ut ""fixerit aeripedem c. 1.' Consent 389, 18: Episyn facta, ut

cum dicitur 'Phaethon pro Ph. et ''Maroipor' pro puer e. q. s. Pomp. 298, 6. Isid. 1, 35, 5.

12. Donat 396, 23: Synaliphe . . . nominatur. Diom. 442, 15: Synaliphe est conlisio quae
fit — ut ''atque ea . . . geruntur — haec . . . nominatur. Consent 389, 32 : Synaliphe est yel syn-
crisis — , ut est illud ''atque . . . geruntur*. * Pomp. 298, 16. Isid. 1, 35, 5.

Digitized by

Google

13. Ecthlipsis est consonantium cum vocalibus aspere concurrentium quaedam diffi-
cilis ac dura conlisio, ut 'multum ille et terris iactatus et alto' (V. A. 1, 3).

14. Antithesis est litterae pro littera positio, ut 'oUi' pro illi.

15. Metatbesis Gst translatio litterarum in alienum locum, nulla tamen ex dictione
sublata, ut Euandre' pro Euauder, 'Thymbre' pro Thymber (cf. V. A. 10, 394).

n. De schematibus.

L SchcDiata lexeos sunt et dianoeas, id est figurae verborum et sensuum. sed sche-
mata dianoeas ad oratores pertinent, ad grammaticos lexeos. quae cum multa sint, ex omnibus
necessaria fere sunt decem et septem, quorum haec sunt nomina: prolepsis zeugma hypozeuxis
syllepsis anadiplosis anaphora epanalepsis epizeuxis paronomasia schesis onomaton parhomoeon
homoeoteleuton homocoptoton polyptoton hirmos polysyndeton dialyton.

2. Prolepsis est praesumptio rerum ordine secuturarum, ut: ""continuo reges, ingenti
mole Latinus Quadhiugo vehitur curru, bigis it Turnus in albis, Tum pater Aeneas, Bomanae
stirpis origo, £t iuxta Ascanius, magna spes altera Romae, Procedunt castris' (V. A. 12, 161 sqq.).

;^. Zeugma est ucius verbi conclusio diversis clausulis apte coniuncta, ut: 'Troiugena,
interpres divum, qui numiua Phoebi, Qui tripodas, Clari lauros, qui sidera sentis' (V. A. 3,
359 sq.),

4. Hypozeuxis est figura superiori contraria, ubi diversa verba singulis clausulis sub-
iuuguntur, ut: Vegem adit et regi memorat nomenque genusque, Quidve ferat quidve ipse petat,
Mezcntius arma Quae sibi conciliet, violentaque pectora Tumi Edocet, humanis quae sit fiducia

IS. Donat 396, 27: Ecthlipsis . . . alto. Diomed. 442, 25: Ecthlipsis est conlisio quaedam
dif. ac d. consonantium cum voc asp. conc., ut est '^multum . . . alto'. Consent. 390, 13. Fomp. 298,
29, Isid, 1, 35, 6,

14. Bonat 397, 1: Antithesis . . . illi. Diom. 442, 28. Consent. 390, 16. Pomp. 298, 31.
Isid. 1, 35, 6.

15, Donat 397, 2: MetatheBis . . . Thymber. Diomed. 442, 31. Consent 390, 18: Metathesis
efit cnm — in alium locnm littera transfertur, ut cum dicimus 'Timbre' pro Timber et 'Euandre' pro
Enander. Pomp. 299, IL Isid. 1, 35, 6.

1. Bonat 397, 4: De schematibus. Schemata . . . dialyton. cf. Charis. 279, 23 sqq. Diomed.
443, 5 sqq.

2. Donat 397, 12: Prolepsis . . . Latinus et cetera. Diomed. 443, 21: Frol. est pronuntiatio
r, o* Becntarnm, — ut est eoatinuo . . castris'. Fomp. 301, 1. Isid. 1, 36, 2.

3. Donat 397, 15 1 Zeugma . . . sentis, et cetera. Diomed. 444, 4: Zeugma . . . claus. con-
iuncta.

4. Donat 397, 19: Hj^j. . . . genusque, et cetera. Diomed. 444, 29: Hyp. est, ut ait Soaurus,
fignra . . . BiDgulis iun^ntur, ibid. v. 23: ut 'regem .... ferit'. Fomp. 301, 23. Isid. 1, 36, 4.
Beda p, 608, 21 ed. Halm. rhet lat

Digitized by

Google

— 55 —

rebus Admonet admiscetque preces. haud fit mora, Tarchon lungit opes foedusque ferit' (V. A.
10, 149 sqq.).

5. Syllepsis est dissimilium clausularum per unum verbum conglutinata conceptio, ut:
'bic illius arma, Hic currus fiiit' (V. A. 1, 16).

6. Anadiplosis est congeminatio dictionis ex ultimo loco praecedentis versus et prin-
cipio sequentis, ut: ''sequitur pulcherrimus Astur, Astur equo fidens' (V. A. 10, 180 sq.).

7. Anaphora est relatio eiusdem verbi per principia versuum plurimorum, ut: ''nate,
meae vires, mea magna potentia solus, Nate patris summi, qui tela Typhoea temnis* (V. A. 1,
664 sq.).

8. Epanalepsis est verbi in principio versus positi in eiusdem fine repetitio, ut: 'ante
etiam sceptrum Dictaei regis et ante' (V. G. 2, 536).

9. Epizeuxis est eiusdem verbi in eodem versu sine aliqua dilatione congeminatio, ut:
me, me, adsum qui feci, in me convertite ferrum, Rutuli, mea fraus omnis' (V. A. 9, 425).

10. Paronomasia est veluti quaedam denominatio, ut est apud Terentium (Andr. 1,
3, 13): ''nam inceptio est amentium, haut amantium'.

11. Schesis onomaton est multitudo nominum coniunctorum quodam habitu copu-
landi, ut: 'Marsa manus, Peligna cohors, Vestina virum vis' (Enn. ann. 8, 280).

12. Parhomoeon est cum ab isdem litteris diversa verba sumuntur, ut: 'o Tite tute
Tati tibi tanta tyranne tulisti' (Enn. ann. 1, 113).

13. Homoeoteleutonest cum simili modo dictiones plurimae finiuntur, ut apud En-
nium (Iphig. frg. 9) : ''eos reduci quam relinqui, devehi quam deseri Malui'.

5. Donat. 397, 23: SyllepBiB . . . fuit hoc Bchema ita late patet, ut fieri soleat non solum
per partes orationis sed et per accidentia partibus orationis. Diomed. 445, 3 : Syl. e. d.. rerum et cl.
. . . conceptio. ibid. 444, 33: 'hic ill. . . fuit'. Pomp. 301, 28; 3$. Isid. 1, 36, 5.

6. Donat. 398, 1 : Anadiplosis . . . fidens. Diomed. 445, 9 sqq. Pomp. 302, 30. Beda p. 609, 4.

7. Donat. 398, 5: Anaphora .... temnis. Diomed. 445, 13: Anaphora . . . verbi aut similis
per . . . temnis. Pomp..302, 35. laid. 1, 36, 8. Bed. 609, 10.

8. Donat 398, 9: Epanalepsis .... et ante. Diomed. 446, 6: ante . . . et ante. Pomp. 303, 5.
Isid. 1, 36, 11. Bed. 609, 19.

9. Donat. 398, 12: Epizeuxis . . . ferrum. Diomed. 446, 9: Ep. e. e. dictionis in . . . . ge-
minatio, ut me me . . . omnis. Pomp. 303, 10. Isid. 1, 36, 10. Bed. 609, 23.

10. Donat. 398, 15: Paronomasia . . . ut: nam .... amantium. Diomed. 446, 13: Parono-
masia . . . denominatio. ibid. v. 18: ut est . . . . amantium. Pomp. 303, 14. Beda 609, 29.

11. Donat 398, 17: Schesis . . . vis. Diomed. 446, 26: Marsa . . . vis. Pomp. 303, 21. Isid.
1, 36, 13: Schesis . . . quodam ambitu copulata. Beda 610, 3.

12. Donat. 398, 20: Parhomoeon .... tulisti. Pomp. 303, 28. Isid. 1, 36, 14. Beda 610, 8.

13. Donat. 398, 24: Homoeoteleuton . . . ut: eos . . . malui. Diomed. 447, 11: Homoeote-
leuton . . . multae finiuntur. ibid. v. 6: ut apud . . . malui. Isid. 1, 36, 18.

Digitized by

Google

— 56 —

14. HoDioeoptoton est cum in similes casus exeunt verba diversa, ut Ennius (ann.
i, 107): "merentes flentes lacrimantcs commiserantes'.

15. Poljptoton est multitndo casuum varietate distincta, ut: litora litoribus contraria,
fluctibus uudas Imprecor, arma anuis; pugnent ipsique nepotesque' (V. A. 4, 628 sq.).

16. Hlrmos est series orationis tenorem suum usque ad ultimum servans, ut: principio
caeluiB ac terras camposque liquentes Lucentemque globum lunae Titaniaque astra Spiritus intus
alit' (V. A. 6, 724 sqq.).

17. Polysyndeton est multis nexa coniunctionibus dictio, ut: 'Acamasque Thoasque
Pclidesque Neoptolemus primusque Machaon Et Menelaus et ipse doli fabricator Epeos' (V. A.
2, 262 sqqO'

18. Dialyton sive asyndeton est figura superiori contraria carens coniunctionibus,
ut: 'ite, Ferte citi flammas, date tela, irapellite remos' (V. A. 4, 593 sq.).

14. Donat 39B, 22: HQinoeoptoton . . . commiserantes. Diomed. 447, 19: Homoeoptoton . . .
div€TBa. ibid. 17: ut Eunius , . , ac miserantes. Pomp. 304, 4. Bed. 610, 28.

15. Donat. 398, 27: Polj-ptoton . . . nepotesque. Diomed. 447, 20: Pol. e. oratio c. v. d., ut —
litora - . . imdas. Pomp. 304, 12,

16. Douat. 398, 30: Hirmos . . . alit. Diomed. 447, 28: Hirmos est cum uniformis continuatur
Beries orationis tinius casuB tenorem ad clausulam usque custodiens, ut: principio . . . alit. Pomp.
304, 18. Isid. 1, 36, 18. Bed. 611, 4.

17. Donat. 399, 4: PolyBjrndetou . . . Neoptolemusque et cetera. Charis. 283, 2 et Sacerd.
455, 33: AcamftBque , . . Epeos. Pomp. 304, 25. Isid. l, 36, 19. Bed. 611, 10.

18. Donat* 399, 8: Dial^non . , . remos. Diomed, 448, 6: Dialyton est oratio — superiori
contraria^ ut: alii uavalibus ite . . remoa. Pomp. 304, 29. Bed. 611, 14 sq.

Digitized by

Google

^^

Tita scriptoris.

Hennannus Ferdinandus Kummrow natus sum in vico Zwilipp, prope Colbergam sito, a. d.
Xni Cal. Octob. a. 1855 patre Christiano et Sophia matre, quibus parentibus superstitibus valde
gaudeo. fidei addictus sum evangelicae. litterarum primordiis in ludo litterario Zwilippensi
imbutus a. 1868 receptus sum in sextam classem gymnasii Colbergensis, quod tum P. Scbmie-
deri auspiciis florebat, cuius viri eruditio egregia praecipue iniecit mihi amorera litterarum
graecarum. tempore paschali a. 1876 maturitatis testimonio instructus Tubingam me contuli,
ut studiis me darem philologicis. ibi per unum semestre scholis interfui virorum cll. Teuflfelii,
Schwabii, Koestlini, Kugleri. deinde universitatem Gryphiswaldensem adii ibique scholas fre-
quentavi virorum ill. Hoeferi, Kiesslingii, Luetiohanni, Preuneri, Reiflferscheidii, Schuppii, Suse-
mihlii, Vogtii, de Wilamowitzii. seminarii philologici moderantibus Kiesslingio et Wilamowitzio
sodalis fui extraordinarius tria semestria, item tria ordinarius. praeterea exercitationibus interesse
mihi licuit metricis a Wilamowitzio, aristotelicis a Susemihlio, archaeologicis a Preunero, gram-
maticis a Luetiohanno, philosophicis a Schuppio, germanisticis a Reiflferscheidio et Vogtio
institutis.

Omnibus quos nominavi viris doctissimis, imprimis vero Kiesslingio et de Wilamo-
witzio gratias ago semperque habebo quam maximas.

Digitized by

Google

Sententiae coutroTersae.

L, Ek iiSf quae Charisjus p. 164, 13sqq. de verbo' cxposuit, CominiaDO non solum
imtium^ id quod Scbottmuellerus coniecit, sed etiam p, 167, 23 — 168,4 et 168, 12 — 18
tribueuda sunt.

2. Diomedes p. 395, 11—397, 10 fde speciebus verborum') secutus est R Palaemonem.

3. Grammaticum , quem Quiutiliauus I, 6, 35 Domin&re veretur, R. Palaemonem fuisse
cum Burnianno conseDtio*

4. In Liv, XLII1 47, 5 scribendum est: denuntiare etiam iDterdum fines, in quibus (cod.:
finire, in quo) dimicaturi essent

5. In Isaei orat V. §26 scribendum est: Tt^v ddelftjv rriv Jixaioyivovg (pro Trp^
iavzov),

6. ibid. §7 ^oiaCov Sixwv^ defenderim contra Naberi coniecturam "^TtolX&v ovaSv di^wv.

7. SophocL Antig. v. 1035: tcSf rf' vfi iyysvmv (pro mori yivovg) scribendum esse
conicio.

ifpae, Ijpii Ld, F rt» mm a n ni.

Digitized by

Google

^ r.'

Digitized by

Google

Digitized by VnOOQlC

i

Digitized by

Google

Digitized by

Google

■ Wly'- '■ * ** • ' A -'

YE C)d»40

49S605

UNIVERSITY OF CAUFORNIA UfiRAkY

Digitized by

Google